Als je een bedrijf hebt

Als je een bedrijf hebt

Wat speelt in Nederland?

Er is steeds meer aandacht voor de relatie tussen bedrijven en mensenrechten. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een belangrijk onderwerp op de agenda van de Nederlandse overheid. Ook bedrijven tonen hier steeds meer belangstelling voor. Een toenemend aantal bedrijven stelt gedragscodes op die moeten helpen bij het waarborgen van mensenrechten. Dit is geen overbodige luxe want het komt voor dat bedrijven in Nederland mensenrechten niet respecteren. Bijvoorbeeld door uitbuiting van werknemers, ongelijke beloning tussen mannen en vrouwen of discriminatie van zwangere werkneemsters. Bij arbeidsuitbuiting gaat het om slechte en onveilige werkomstandigheden, betaling onder het minimumloon, zwart betalen en het inhouden van identiteitspapieren. Onder meer seizoenarbeiders, werknemers uit Midden en Oost-Europa en huishoudelijke krachten hebben te maken met uitbuiting. Bedrijven moeten de relevante wetgeving na te leven. Verder groeit in Nederland de aandacht voor de rol van bedrijven bij mensenrechtenschendingen in de keten van toeleveranciers of bij andere zakenrelaties in binnen- en buitenland.

Wat zegt de wet?

Nederlandse wetgevingGelijke behandeling van werknemers is onder meer neergelegd in de Algemene wet gelijke behandeling. Op grond van deze wet mogen werkgevers werknemers niet discrimineren, bijvoorbeeld vanwege hun afkomst. Andere wetten waarin de rechtspositie van werknemers is gewaarborgd zijn de Grondwet, de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet minimumloon.

Internationaal kaderStaten hebben de verantwoordelijkheid om mensenrechten te respecteren, beschermen en verwezenlijken. Bedrijven spelen echter een grote rol. Met name de laatste jaren is het maatschappelijke en juridische landschap wat betreft de verantwoordelijkheid van bedrijven voor de rechten van de mens sterk veranderd. Diverse internationale organisaties werkten de verantwoordelijkheden van bedrijven voor mensenrechten uit:

  • Verenigde Naties (VN)
  • Internationale Arbeidsorganisatie (ILO)
  • Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)

Deze standaarden bieden bedrijven en overheden richtlijnen om invulling te geven aan de verantwoordelijkheden waar het gaat om mensenrechten.

VN richtlijnenIn aanvulling op bestaande internationale mensenrechtenverdragen stelde de Speciaal gezant van de VN, professor John Ruggie, een beleidsraamwerk op over de relatie tussen bedrijven en mensenrechten. Het beleidsraamwerk heeft de volgende uitgangspunten:

  1. Staten zijn verplicht hun inwoners te beschermen tegen mensenrechtenschendingen door derden (waaronder bedrijven), door middel van beleid, regelgeving en rechtspraak;
  2. Bedrijven zijn ervoor verantwoordelijk dat mensenrechten worden gerespecteerd. Dit betekent dat zij moeten voorkomen dat zij de rechten van mensen schenden en dat zij mogelijk negatieve gevolgen van hun handelen moeten aanpakken.
  3. Staten en bedrijven moeten ervoor zorgen dat er effectieve maatregelen komen voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen langs juridische en niet-juridische weg.

Dit VN raamwerk is nader uitgewerkt in de 'Guiding Principles' (leidende principes) bedrijven en mensenrechten. Het raamwerk en de 'Guiding Principles' zijn weliswaar juridisch niet-bindend, maar worden beschouwd als hét gezaghebbende internationale beleidskader op het terrein van bedrijven en mensenrechten. Bedrijven kunnen dit gebruiken bij het ontwikkelen van beleid dat invulling geeft aan hun verantwoordelijkheid om mensenrechten te respecteren. Dat geldt ook voor de ketenverantwoordelijkheid (dus in de keten van toeleveranciers). Volgens het VN raamwerk en 'Guiding Principles' moeten bedrijven mensenrechtenrisico's in kaart brengen en verminderen (dit wordt “human rights due diligence”genoemd).

OESO richtlijnenDe OESO richtlijnen voor multinationale ondernemingen zijn deels op het VN raamwerk en de 'Guiding Principles' gebaseerd. Hierin staan normen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen op internationaal niveau omschreven. In deze richtlijnen is ook aandacht voor mensenrechten. In Nederland is naleving van de OESO richtlijnen een voorwaarde voor het krijgen van financiële steun van de overheid bij internationale handels- en investeringsactiviteiten.

Nationaal Contact PuntDe OESO richtlijnen verplichten iedere lidstaat een Nationaal Contact Punt (NCP) op te zetten. In Nederland is ook zo'n NCP. Hier kunnen belanghebbenden terecht als zij een meningsverschil hebben over toepassing van de richtlijnen. Verder maakt het NCP bedrijven bekend met de OESO richtlijnen en bevordert het de toepassing hiervan.

EU richtlijn voorstelIn april 2013 deed de Europese Commissie een voorstel voor een EU richtlijn, waarin staat dat ondernemingen verplicht zijn in hun jaarverslag aandacht te besteden aan mensenrechten. Voordat dit voorstel een EU richtlijn wordt, moeten het Europese Parlement en de Europese Raad van Ministers zich hier eerst nog over buigen.

Global CompactGlobal Compact is een initiatief van de VN om bedrijven, VN-organisaties, vakbonden en maatschappelijke organisaties met elkaar te verbinden rondom maatschappelijk verantwoord ondernemen. Partijen die zich bij Global Compact aansluiten onderschrijven tien principes. Deze gaan onder meer over mensenrechten en arbeidsomstandigheden.

Internationale aanbevelingen 

Verschillende comités van de VN en van de Raad van Europa hebben aanbevelingen aan Nederland gedaan die relevant zijn voor bedrijven. Zo zijn er diverse aanbevelingen gedaan om discriminatie op de arbeidsmarkt tegen te gaan. Hierbij worden vrouwen, etnische minderheden en mensen met een beperking als kwetsbare groepen genoemd. Ook is Nederland door verschillende VN comités aangesproken op de kwaliteit van de ouderenzorg. Dit betekent dus ook dat private zorginstellingen hier aandacht aan moeten besteden. Het VN comité dat toeziet op naleving van het Kinderrechtenverdrag beval aan de minimumleeftijd voor kinderarbeid op de Antillen te verhogen, arbeidsinspecties te versterken en boetes op te leggen om economische uitbuiting van kinderen uit te bannen.

Wat doet het College?

Het College ziet op diverse manieren toe op de verantwoordelijkheid van bedrijven voor mensenrechten. Allereerst door te oordelen over vermeende discriminatie op de werkvloer. Verder verricht het College onderzoek. Zo heeft het College bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar problemen waarmee Poolse werknemers in de land- en tuinbouw geconfronteerd worden. Hieruit blijkt dat zij tegen verschillende obstakels aanlopen bij het realiseren van hun mensenrechten. Het gaat dan bijvoorbeeld om ongelijke beloning, te veel werkuren, onveilige arbeidsomstandigheden, hoge huren en ongepaste controles in de woning.

Verder heeft het College een adviserende functie richting de Overheid. Eind 2013 stelde het Ministerie van Buitenlandse zaken een Nationaal Actieplan Bedrijven en Mensenrechten op. Het College leverde hier input voor door een interview af te geven en deel te nemen aan een consultatiebijeenkomst. In 2014 reageerde het College met een advies op het Actieplan. Begin 2016 drong het College per brief aan op een voortgangsrapportage van het Actieplan en in juni 2016 stuurde het College een brief hierover aan de Tweede Kamer.

Tenslotte voorziet het College bedrijven die meer willen weten over hun verantwoordelijkheden op het gebied van mensenrechten van informatie.

Dossier

Uitbuiting Midden- en Oost-Europeanen

Ga naar dossier

Gelijke beloning m/v

Ongelijke beloning komt nog steeds voor op de arbeidsmarkt. Vooral vrouwen hebben hiermee te maken.
Ga naar dossier

Zwanger en werk

Mag een werkgever je weigeren voor een baan als je zwanger bent? Lees meer in dit dossier
Ga naar dossier

Discriminatie op het werk

Discriminatie op het werk: wat komt zoal voor in Nederland? En wat zijn de regels?
Ga naar dossier

In de zorg

Ga naar dossier

Berichten

Meer tonen