Op Bonaire, St Eustatius en Saba

Op Bonaire, St Eustatius en Saba

Wat speelt in Nederland?

De Caribische eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (ook wel BES-eilanden genoemd) zijn vanaf 10 oktober 2010 geïntegreerd binnen het Nederlandse staatsbestel. De BES-eilanden zijn Nederlandse gemeente geworden en de Nederlandse Antillen hielden hiermee op te bestaan als land. Deze megaoperatie heeft veel gevraagd en vraagt nog steeds veel van de Nederlandse overheid, van de lokale bestuurders en vooral van de inwoners van de eilanden. Uitgangspunt is dat het welzijn en de welvaart van de inwoners van de eilanden toeneemt tot een meer Nederlands voorzieningenniveau. Maar tegelijk kan en moet ook niet te snel en teveel worden afgeweken van het Caribische niveau.

De overgang heeft tot grote maatschappelijke onrust geleid

De overgang heeft tot grote maatschappelijke onrust geleid. In korte tijd is veel veranderd, zoals allerlei regels rondom de gezondheidszorg, andere belastingheffingen en de overgang naar de dollar als betaalmiddel. Mensen met een minimuminkomen blijken moeilijk rond te kunnen komen doordat de kosten van levensonderhoud na de overgang flink zijn gestegen. Op de eilanden is sprake van grote economische en sociale ongelijkheden.

Mensenrechten die raken aan de situatie op Caribisch Nederland:

  1. Het recht op adequate levensstandaard voor bewoners van Caribisch Nederland (vanwege de stijging van kosten levensonderhoud en belastingheffing)
  2. De rechten van verdachten en gedetineerden (zwakke plekken in realisatie van recht op rechtsbijstand en recht op gezins- en familieleven).

Wat zegt de wet?

Nederlandse wetgeving

Wat nationale wetgeving betreft is ofwel de aangepaste, voormalige Nederlands-Antilliaanse wetgeving van toepassing (dan met toevoeging 'BES'), ofwel de gewone Nederlandse wetgeving. Deze toepasselijkheid moet hierin dan wel expliciet bepaald zijn. De gelijkebehandelingswetgeving is nog niet van toepassing op Caribisch Nederland.

 

De verschillen in wetgeving tussen het Caribische en Europese deel van Nederland zijn mogelijk gemaakt door het nieuwe artikel 1 lid 1 van het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden:

"Bonaire, Sint Eustatius en Saba maken elk deel uit van het staatsbestel van Nederland. Voor deze eilanden kunnen regels worden gesteld en andere specifieke maatregelen worden getroffen met het oog op de economische en sociale omstandigheden, de grote afstand tot het Europese deel van Nederland, hun insulaire karakter, kleine oppervlakte en bevolkingsomvang, geografische omstandigheden, het klimaat en andere factoren waardoor deze eilanden zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van Nederland."

Momenteel is in de Tweede Kamer een voorstel aanhangig dat een soortgelijke bepaling in de Nederlandse Grondwet wil verankeren.

Internationaal kader

De overgang betekende een grootschalige en complexe wijziging van wet- en regelgeving. De internationale mensenrechtenverdragen van de VN en de Raad van Europa gelden niet altijd voor de BES-eilanden. Bij veel verdragen heeft Nederland het voorbehoud gemaakt dat deze alleen voor het Europese deel van het Koninkrijk van toepassing zijn. Maar bijvoorbeeld het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR), het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (IVESCR) en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM) zijn voor het grootste gedeelte van toepassing verklaard op de BES-eilanden. Het EU-recht is ook niet een-op-een op de Caribische eilanden van toepassing. De drie eilanden hebben hun status van 'Landen en Gebieden Overzee' (LGO) behouden.

 

Internationale aanbevelingen

Het VN-Comité voor Economische, Sociale en Culturele Rechten heeft Nederland in 2010 gewezen op de verplichting om te zorgen voor een gelijk genot van de ESC-rechten (economische en sociale rechten) binnen alle onderdelen van het Rijk der Nederlanden, dus inclusief de BES-eilanden.

Voor een overzicht van alle aanbevelingen aan Nederland ga naar www.mensenrechtenkwesties.nl

Wat doet het College?

Het College bevordert, bewaakt, beschermt en belicht mensenrechten in Nederland door onderzoek, advies, voorlichting en monitoring.

Artikel 2 Wet College voor de Rechten van de Mens bepaalt dat de bevoegdheden van het College ook van toepassing zijn in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba, met uitzondering van de oordelende taken op het terrein van gelijke behandeling. De Nederlandse gelijkebehandelingswetgeving is nog niet van toepassing verklaard voor het Caribische landsdeel. Het doen van onderzoek, zoals geregeld in artikel 3 onderdeel a, strekt zich dan ook alleen uit tot de bescherming van de rechten van de mens op de BES-eilanden. Alle overige taken van het College uit artikel 3 zijn wel geheel van toepassing op de BES-eilanden. Het College heeft als doel de taken zorgvuldig maar ook efficiënt en effectief in te vullen, mogelijk in samenwerking met andere betrokken partijen.