Thuis

Thuis

Wat speelt in Nederland?

Mensenrechten beschermen de burgers vooral tegen de overheid, maar ook achter de voordeur kunnen mensenrechten een rol spelen. Een van de grote problemen op dat gebied is mishandeling in de privésfeer, zoals vrouwenmishandeling en kindermishandeling. Ook mishandeling van ouders die bij kinderen inwonen komt voor. Het gaat hierbij om zaken als moord en doodslag, lichamelijke of geestelijke mishandeling, seksueel geweld zoals aanranding, verkrachting en incest, opsluiten in huis, eerwraak, huwelijksdwang, genitale verminking en bedreiging met geweld. Volgens de overheid worden in Nederland jaarlijks een miljoen mensen slachtoffer van huiselijk geweld. Tussen de 200.000 en 230.000 personen hebben zelfs te maken met ernstig of herhaald huiselijk geweld.

Bij het voorkomen en bestrijden van geweld in de privésfeer spelen verschillende mensenrechten een rol, zoals het recht op leven, recht op geestelijke en lichamelijke integriteit, recht op bewegingsvrijheid, het recht op gezondheid en gelijkheid van vrouwen en mannen.

De overheid heeft een belangrijke taak om alles in het werk te stellen geweld binnenshuis te voorkomen en te bestrijden, ook al zijn het geen overheidsfunctionarissen die het geweld plegen. De overheid kan uiteraard niet voor elk incident in de huiselijke sfeer verantwoordelijk worden gehouden. Op basis van mensenrechtenverdragen is de overheid verplicht zich voldoende in te spannen geweld in de privésfeer te voorkomen, en als zich een geval van geweld heeft voorgedaan, dit te onderzoeken, opvang en bijstand voor het slachtoffer te verzekeren en de pleger te straffen. Op 1 maart 2016 is het Verdrag van Istanbul (voluit: Verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld) voor Nederland in werking getreden. De verplichtingen van de overheid staan daarin gedetailleerd omschreven.

Er zijn de laatste jaren in Nederland veel landelijke, regionale en lokale initiatieven genomen op het terrein van geweld in de privésfeer. Zo is op 1 januari 2009 de Wet tijdelijk huisverbod in werking getreden. De Veilig Thuis organisaties zijn het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Daar kunnen slachtoffers, daders en omstanders, evenals professionals, terecht voor deskundige hulp en advies. Sinds 1 juli 2013 zijn organisaties en zelfstandigen in de gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en justitie verplicht een meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling te gebruiken.

Wat zegt de wet? 

 

Nederlandse wetgeving

Huiselijk geweld kan binnen het bereik van het wetboek van strafrecht vallen. De bepalingen over mishandeling, aanranding, verkrachting en stalking zijn relevant. De wet tijdelijk huisverbod maakt het mogelijk plegers van huiselijk geweld snel tijdelijk de toegang tot een woning te ontzeggen.

Internationaal kader

Het recht op leven, het recht op vrijwaring van wrede en onmenselijke behandeling, het recht op bewegingsvrijheid en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer zijn gegarandeerd in verdragen over burgerrechten en politieke rechten, zoals het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR), het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke en onterende behandeling of bestraffing (CAT). Het recht op gezondheid is gegarandeerd in het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele Rechten (IVESCR).

Voor geweld tegen vrouwen en meisjes is het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW) van groot belang, ook al ontbreekt in dit verdrag een specifieke bepaling over de bescherming van lichamelijke integriteit. Het CEDAW-Comité heeft baanbrekend werk verricht om geweld tegen vrouwen als mensenrechtenkwestie op de agenda te zetten en de verplichtingen voor staten te concretiseren, zowel in zijn Algemene Aanbeveling No. 19 als in de slotcommentaren. De verplichting de achterliggende oorzaken van geweld tegen vrouwen aan te pakken is prominent aanwezig in de aanbevelingen.

Het Kinderrechtenverdrag bevat een specifieke bepaling over kindermishandeling (artikel 19), die verder is uitgewerkt door het Kinderrechtencomité in Algemene Aanbeveling No. 13 (2011). Op het niveau van de Raad van Europa is in 2011 het Verdrag inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld aangenomen, die gedetailleerde verplichtingen bevat. Nederland heeft dit Verdrag ondertekend op 14 november 2012, maar nog niet geratificeerd.Het Verdrag van Istanbul is een alomvattend verdrag. Het bevat verplichtingen voor staten om geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen en te bestrijden. Ter gelegenheid van de inwerkingtreding plaatste het College een bericht op de website over het verdrag.

In maart 2013 vond in New York een speciale zitting plaats van de Commissie inzake de positie van de vrouw. De staten die daar aanwezig waren hebben afspraken gemaakt over de aanpak van geweld tegen vrouwen. In maart 2016 spraken de staten over de voortgang die is gemaakt met de naleving van die afspraken. Net als in 2013, hield minister Bussemaker namens Nederland een toespraak.

Klik hier voor een overzicht van internationale normen.

Internationale aanbevelingen

Aanbevelingen van comités gaan over het voorkomen en bestrijden van geweld, en de opvang van en bijstand voor slachtoffers. Het CEDAW- Comité heeft Nederland er herhaaldelijk op gewezen dat het ontbreken van een genderperspectief in het beleid problematisch is, omdat dat miskent dat geweld tegen vrouwen een vorm van discriminatie is. Verder is erop gewezen dat het belangrijk is dat Nederland gegevens verzamelt over verschillende vormen van geweld. Ook zou Nederland de beroepsgroepen die met slachtoffers van mishandeling in de privésfeer te maken krijgen, goed moeten trainen. Op de in 2010 geformuleerde aanbevelingen van het CEDAW-Comité heeft Nederland in april 2012 een uitgebreid antwoord ingeleverd in een tussentijds rapport, met veel aandacht voor deze zorgpunten. In het najaar van 2016 bespreekt het CEDAW-Comité de zesde periodieke rapportage van Nederland. Ter voorbereiding daarvan heeft het College op 7 maart 2016 een rapport gepresenteerd aan het CEDAW-Comité. Daarin was veel aandacht voor het thema geweld tegen vrouwen. 

Wat doet het College?

Het College belicht, beschermt, bewaakt en bevordert de mensenrechten in Nederland door advies, onderzoek, voorlichting en monitoring. Het College voor de Rechten van de Mens draagt bij aan de bevordering en bescherming van alle mensenrechten. Het College volgt de ontwikkelingen in de volle breedte. Het thema huiselijk geweld is in de Rapportages mensenrechten in Nederland aan de orde geweest, evenals in rapportages aan de verschillende VN-verdragscomités. Het College heeft op 5 november 2014 een symposium gewijd aan het Verdrag van Istanbul.