Mensenrechteneducatie

Mensenrechteneducatie

Wat speelt in Nederland?

Slechts 19% van de door de NJR ondervraagde jongeren van 16 jaar kent het kinderrechtenverdrag

Nederlandse jongeren weten relatief weinig van mensenrechten, zo blijkt uit verschillende onderzoeken. Van alle kinderen in Europa hebben de Nederlandse het minst vaak van het Kinderrechtenverdrag gehoord. Slechts 19% van de door de NJR (voorheen Nationale Jeugd Raad) ondervraagde jongeren van 16 jaar kent dit verdrag. Ook weten jongeren relatief weinig over het politieke bestel in hun land. Jongeren ontbreekt het hiermee aan kennis over de betekenis van internationale basisnormen als gelijkheid, non-discriminatie en respect voor ieders menselijke waardigheid. Zij weten niet goed wat hun rechten zijn, hoe deze vorm hebben gekregen en hoe zij kunnen bijdragen aan het realiseren van mensenrechten. Overigens weten ook volwassenen niet altijd goed wat mensenrechten zijn en hoe bij te dragen aan de bescherming ervan.

Scholen besteden incidenteel aandacht aan het thema. Deze projecten zijn afhankelijk van enthousiaste docenten en actieve maatschappelijke organisaties als Amnesty International, Defence for Children en de Anne Frank Stichting. Deze organisaties ontwikkelen lesmateriaal voor scholen en geven ook zelf in heel Nederland gastlessen over mensenrechten. Zij hebben zich gebundeld in het Platform Mensenrechteneducatie.

Diverse organisaties concluderen dat het in Nederland ontbreekt aan consequente en voortdurende aandacht voor het onderwerp mensenrechten binnen het onderwijs. Bij vakken als geschiedenis, levensbeschouwing en mens en maatschappij komen mensenrechten soms aan de orde. Scholen besteden in Nederland aandacht aan het onderwerp 'burgerschap'; hiertoe zijn zij verplicht vanwege de Wet actief burgerschap en sociale integratie (2006). Scholen vullen dit in met lessen over sociale omgangsvormen en zorgen voor de gemeenschap om je heen. Dit is zeker een belangrijk onderdeel van het curriculum, maar het gaat niet direct over mensenrechten.

Wat is mensenrechteneducatie?

Mensenrechteneducatie gaat om onderwijs gericht op het bijdragen aan de bevordering en bescherming van de rechten van de mens. Mensenrechteneducatie moet fundamentele principes overbrengen, zoals gelijkheid, non-discriminatie en respect voor de menselijke waardigheid. Ook dient het begrippen als de universaliteit, ondeelbaarheid en wederzijdse afhankelijkheid van mensenrechten te benadrukken. Het onderwijs moet echter ook praktisch zijn zodat de deelnemers de mensenrechten aan hun eigen dagelijkse leven kunnen verbinden. Dan kunnen zij er zelf daadwerkelijk mee aan de slag gaan.

De VN-Canon biedt een introductie op het werk van de Verenigde Naties

De nadruk ligt bij mensenrechteneducatie dus op:

  • Kennis over mensenrechten;
  • Duiding van mensenrechten met als doel respect tonen en je verantwoordelijkheid nemen;
  • Vaardigheden om de kennis en bovenstaande houding om te zetten in actie.

Mensenrechteneducatie op scholen kan in reguliere vakken verwerkt worden of in speciale themaweken. Er is al veel lesmateriaal online beschikbaar voor onderwijs op verschillende onderwijsniveaus.

Mensenrechteneducatie is ook bedoeld voor professionals. Als zij in hun werk met mensenrechten te maken hebben, is het zinvol om ze op dat gebied te trainen. Bijvoorbeeld voor detentiepersoneel is het van belang om te leren hoe zij in de praktijk de mensenrechten van gedetineerden kunnen bevorderen. Ook bij de politie, militairen en verplegend personeel is dit aan de orde. In Nederland is hier in sommige opleidingen wel aandacht voor maar het zou zeker versterkt kunnen worden.

Wat zegt de wet?

Nederlandse wetgeving

Het recht op onderwijs, waar volgens het Kinderrechtenverdrag mensenrechteneducatie is inbegrepen, is in Nederland vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet. Dit recht is nader uitgewerkt in de onderwijswetgeving, waaronder de Wet op het Primair Onderwijs en de Wet op het Voortgezet Onderwijs. De burgerschapsopdracht voor scholen is vastgelegd in de Wet actief burgerschap en sociale integratie. De inhoudelijk verplichte kern van het onderwijs staat aangeven in de zogenaamde kerndoelen. Een klein aantal daarvan handelt over het leren van de betekenis van democratie en mensenrechten.

 

Internationaal kader

In veel mensenrechtenverdragen is ook de verplichting vastgelegd dat staten ervoor moeten zorgen dat het onderwijs bijdraagt aan respect voor mensen- en kinderrechten. Dit staat bijvoorbeeld in het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (IVESCR), het Kinderrechtenverdrag, het Vrouwenverdrag en het Verdrag tegen Rassendiscriminatie.

 

Het VN-Comité voor Economische, Sociale en Culturele Rechten stelt in zijn algemeen commentaar bij artikel 13 van het IVESCR dat dit betekent dat overheden verplicht zijn om mensenrechteneducatie op te nemen in onderwijscurricula op alle niveaus van het onderwijs en dat er een transparant en effectief systeem moet zijn dat hierop toezicht houdt.

Ook relevant zijn de niet juridisch bindende maar wel gezaghebbende VN-Verklaring over Mensenrechteneducatie en Training (2011) en het Handvest over Educatie voor Democratisch Burgerschap en Mensenrechteneducatie van de Raad van Europa (2010).

De VN heeft ook een speciaal 'Wereld actieprogramma' over mensenrechteneducatie. Dit actieprogramma roept nationale overheden op om mensenrechten op te nemen in het lager, middelbaar en hoger onderwijs en ook om te zorgen voor mensenrechtentraining voor onderwijzers, ambtenaren, politie, justitie en militairen.

Wat doet de overheid?

De Nederlandse overheid heeft bovengenoemde verdragen geratificeerd en is daardoor juridisch verplicht om op het terrein van mensenrechteneducatie serieuze inspanningen te verrichten. De regering stelt zich op het standpunt dat in het Nederlandse onderwijs voldoende aandacht wordt besteed aan mensen- en kinderrechten. Ze beschouwt mensenrechteneducatie als integraal onderdeel van het burgerschapsonderwijs. Scholen hebben de ruimte om dit zelf in te vullen. In het najaar van 2012 publiceerde de Onderwijsraad het advies Verder met burgerschap in het onderwijs over mogelijke verbeteringen van de vormgeving van het onderwijs over burgerschap en mensenrechten.

Wat doet het College?

Het College bevordert, bewaakt, beschermt en belicht mensenrechten in Nederland door onderzoek, advies, voorlichting en monitoring.

Het College voor de Rechten van de Mens wil in Nederland een cultuur van respect voor mensenrechten bevorderen. Het College wil dit bereiken door:

  • Voorlichting te geven;
  • Mensenrechteneducatie binnen het onderwijs te bevorderen;
  • Training te stimuleren onder diverse relevante beroepsgroepen.

Het College voor de Rechten van de Mens heeft ook als wettelijke taak 'het geven van voorlichting en het stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de mens' (artikel 3 sub d Wet College voor de Rechten van de Mens).

Het College richt zich de komende jaren onder meer op de ontwikkeling en ondertekening van het Convenant Mensenrechteneducatie, het netwerk opbouwen en uitbreiden in brede onderwijswereld en themagerichte netwerkbijeenkomsten organiseren. Daarnaast levert het College ook een bijdrage aan mensenrechtentrainingen voor professionals.

Nieuwsbrief Mensenrechteneducatie september 2015 verschenen

De e-mail nieuwsbrief Mensenrechteneducatie september 2015 is vanmiddag uitgegaan. Met dit keer als inhoud:

Bekijk de hele nieuwsbrief

Naar het archief van al onze nieuwsbrieven

Schrijf je nu in voor de nieuwsbrief en krijg als eerste alle updates over mensenrechteneducatie

Lijst lesmaterialen Mensenrechteneducatie

Het College  voor de Rechten van de Mens bevordert een cultuur van respect voor mensenrechten in Nederland. Dit doet het College door in te zetten voor meer onderwijs over mensenrechten op school. Om docenten te enthousiasmeren en een handvat te bieden bracht het College alle cursussen, voorlichtingsmaterialen en lespakketten in beeld. Deze vindt u in een overzichtelijke lijst.

Neem deel aan de leerkringen mensenrechten op school!

Het College voor de Rechten van de Mens start in maart 2015 met twee leerkringen voor enthousiaste scholen die meer structureel met mensenrechten op school aan de slag willen. Leerkrachten, schoolleiders en leerlingen van PO en VO vergroten en delen hun kennis, onderzoeken en proberen uit. Hoe? Dat bepalen zij zelf. Het College en betrokken mensenrechtendeskundigen bieden kennis en procesbegeleiding, de deelnemers stellen hun eigen en gezamenlijke doelen en de strategie om die te bereiken. Daarna gaan zij met concrete acties aan de slag. Het traject loopt van maart 2015 tot de zomer van 2016. Eens in de twee maanden komt de leerkring bijeen, met in oktober een inspiratiebijeenkomst. Dus, wilt u meer doen met mensenrechten op school? Neem dan contact op met Jonneke Naber, j.naber@mensenrechten.nl.

Meer informatie over de leerkringen

Nieuwsbrief Mensenrechteneducatie

Drie keer per jaar verschijnt de nieuwsbrief Mensenrechteneducatie. De nieuwsbrief Mensenrechteneducatie houdt u op de hoogte van ontwikkelingen op het gebied van mensenrechteneducatie, welke initiatieven er zijn, goede voorbeelden en natuurlijk wat het College doet om mensenrechteneducatie te bevorderen. De nieuwsbrief ook ontvangen? Meld u dan aan.

Voorgaande edities van deze nieuwsbrief vindt u in het archief.