Toegelicht

Gepubliceerd 17 februari 2017, 15:15 en laatst aangepast 21 februari 2017, 14:07

Verplichte anticonceptie voor vrouwen op gespannen voet met mensenrechten

In de NRC van 4 februari 2017 pleit oud-kinderrechter Cees de Groot voor verplichte anticonceptie voor sommige vrouwen. Hij wil daarmee voorkomen dat deze vrouwen kinderen krijgen die slachtoffer worden van kindermishandeling of ernstige verwaarlozing. De Beraadgroep ‘Rechten van het kind, ook vóór de geboorte’ heeft een conceptwetsvoorstel ingediend. Staatssecretaris Van Rijn (VWS) liet in een reactie weten verschillende juridische vragen te hebben. Hij is geen voorstander van zo’n ingrijpende maatregel zoals gedwongen anticonceptie.

Wat heeft dit met mensenrechten te maken?

Volgens De Groot staan mensenrechten niet in de weg aan verplichte anticonceptie. Hij noemt daarbij een aantal artikelen van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Zijn uitleg van deze artikelen is niet juist. Daarnaast spreekt hij niet over verschillende andere mensenrechten die hier ook van toepassing zijn.

Met zijn voorstellen wil De Groot voorkomen dat bepaalde vrouwen kinderen krijgen. Het toedienen van verplichte anticonceptie door het plaatsen van een implantaat of een spiraaltje raakt in de eerste plaats het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer van deze vrouwen (artikel 8 EVRM). Onder dit recht vallen het recht op bescherming van de lichamelijke integriteit en het recht op zelfbeschikking. Deze rechten zijn ook in de Nederlandse Grondwet vastgelegd (artikel 10 en 11). Het gaat hier om de onaantastbaarheid van het lichaam. Dat houdt in dat anderen zich niet tegen je wil met jouw lichaam mogen bemoeien. Andere burgers niet en de overheid niet.

Volgens De Groot is toedienen van verplichte anticonceptie geen zware ingreep. Maar onvrijwillige medische behandelingen zijn een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Dat is ook het geval als het gaat om een ingreep die op zichzelf niet heel erg belastend is. Bovendien is het onder dwang plaatsen van een implantaat of spiraaltje wel degelijk een belastende ingreep voor een vrouw. Het toedienen van anticonceptie is dus op zichzelf al een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Daar komt bij dat de vrouw hierdoor niet meer zelf kan beslissen of zij wel of geen kinderen wil. Ook de vrijheid om deze beslissing te kunnen nemen is een mensenrecht. Artikel 12 van het Vrouwenverdrag beschermt het recht van vrouwen op gezondheid. Daaronder valt het recht zelf over het lichaam te beschikken. En het houdt ook seksuele en reproductieve vrijheid in.

Het toedienen van verplichte anticonceptie is dus een inbreuk op het recht op lichamelijke integriteit. Niet elke inbreuk op dit recht is meteen een schending van mensenrechten. Als aan een aantal voorwaarden is voldaan, kan de inbreuk te rechtvaardigen zijn. Die voorwaarden zijn ook in mensenrechtenverdragen vastgelegd. Een van de voorwaarden is dat een maatregel effectief is. In dit geval is dan de vraag: draagt het toedienen van verplichte anticonceptie aan bepaalde vrouwen bij aan het bestrijden van kindermishandeling? Die vraag is door verschillende experts negatief beantwoord. De Artsenfederatie KNMG bracht hierover in 2015 een nieuwsbericht uit. In de NRC van 6 februari reageerde prof. Ido Weijers (emeritus hoogleraar jeugdbescherming) op het voorstel van De Groot. Ook hij legt uit waarom verplichte anticonceptie geen oplossing is. Het is onmogelijk vooraf te weten bij welke vrouwen er een groot risico is. Er zijn daarnaast juridische mogelijkheden om ongeboren kinderen te beschermen. En zijn er mogelijkheden om bij onverantwoord ouderschap aan te dringen op het gebruik van anticonceptie. Daarbij moet dan ook de rol van mannen worden meegenomen. Zij blijven in het betoog van De Groot buiten beeld.

De Groot wil dat de rechter in uitzonderlijke gevallen zelfs verplichte sterilisatie kan opleggen. Dat is volgens mensenrechtenverdragen nooit te rechtvaardigen. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft hier uitspraken over gedaan. En volgens het Verdrag van Istanbul is dat zelfs een vorm van geweld tegen vrouwen die de overheid strafbaar moet stellen (artikel 39).

Kindermishandeling is een ernstig en groot probleem, dat een daadkrachtige aanpak vereist. Mensenrechtenverdragen verplichten de overheid tot het nemen van een pakket maatregelen. Vooral het Kinderrechtenverdrag is hier belangrijk. Staten moeten er alles aan doen om kindermishandeling te voorkomen en te bestrijden. Het toedienen van verplichte anticonceptie is echter niet effectief en vanuit het oogpunt van mensenrechten onaanvaardbaar.

In de media

Grondrecht op vrije voortplanting kan wel worden beperkt, Nieuwsuur, 22 januari 2017

'Cees de Groot, ‘Sommige vrouwen mogen geen moeder worden’,NRC, 4 februari 2017

Ido Weijers, Voor gedwongen anticonceptie zijn betere argumenten nodig’, NRC, 6 februari 2017

Tags

Trefwoord: