Dossier

Verdachten en gedetineerden

Verdachten en veroordeelden van een misdrijf mogen in hun vrijheid beperkt worden, maar zij raken niet al hun mensenrechten kwijt. Als verdachte of veroordeelde heb je recht op rechtsbijstand door een advocaat en op een fatsoenlijke behandeling in het huis van bewaring of de gevangenis. In de strafzaak heb je recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn.

Eerlijk proces

Iedereen in Nederland heeft recht op een eerlijk proces. De politie moet je bijvoorbeeld na arrestatie zo snel mogelijk vertellen waarvan je wordt beschuldigd. Binnen enkele dagen moet de verdachte worden voorgeleid aan een rechter, zodat die kan beslissen of het nodig is dat je langer vast blijft zitten in afwachting van de strafzaak. Het betekent ook dat de rechter die een zaak behandelt, onafhankelijk en onpartijdig is. Daarnaast moet de berechting binnen redelijke termijn plaatsvinden. Voor strafzaken gelden nog extra eisen. Je bent onschuldig tenzij je schuld is bewezen. En je moet voldoende tijd en gelegenheid krijgen om je met hulp van een advocaat te verdedigen, bewijsmateriaal aan te vechten en getuigen te ondervragen.

Rechtsbijstand

Word je verdacht van een misdrijf? Dan heb je recht op rechtsbijstand. Sinds 2009 mogen verdachten een advocaat spreken vóór een verhoring. Sinds maart 2016 heb je ook recht op aanwezigheid van de advocaat tijdens het politieverhoor.  

Voorlopige hechtenis

In Nederland zitten relatief veel verdachten in voorlopige hechtenis. Deze mensen zijn nog niet (definitief) veroordeeld. De afgelopen jaren hebben wetten van de minister van Veiligheid en Justitie de mogelijkheden verruimd om verdachten in voorlopige hechtenis te nemen. Deze wetten zijn onderdeel van een politieke en maatschappelijke trend naar een strenger strafrechtelijk systeem. Hierin wordt voorlopige hechtenis sneller geaccepteerd. Het is belangrijk dat voorlopige hechtenis alleen wordt ingezet als het echt nodig is. De rechter moet altijd een zorgvuldige afweging maken en zijn of haar beslissing goed onderbouwen. 

Omstandigheden in detentie

De overheid moet ervoor zorgen dat mensen die vast zitten in een huis van bewaring of gevangenis fatsoenlijk worden behandeld. Hiervoor zijn strenge regels. Zowel internationale als nationale organisaties houden toezicht op naleving van die regels. Uit rapportages blijkt dat het in Nederland niet slecht gesteld is met de omstandigheden in detentie. Maar er is nog wel verbetering mogelijk. Zo bleek uit een internationale rapportage dat niet alle politiecellen aan de mensenrechteneisen voldoen.

Waar kun je terecht met klachten?

Twijfel je of je jouw rechten voldoende worden nageleefd? Dan kun je als gedetineerde het beste een klacht sturen naar de Commissie van Toezicht van de instantie zelf. Verdachten en veroordeelden kunnen bij een advocaat en de rechter terecht. Ook is het mogelijk om naar de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) en de Nationale Ombudsman te stappen.