Dossier

Het VN-Verdrag handicap en de verkiezingen

Het recht om te stemmen is een belangrijk mensenrecht. Dat is vastgelegd in verschillende mensenrechtenverdragen. Voor mensen met een beperking is dit recht nog eens benadrukt in artikel 29 van het VN-verdrag handi­cap. Volgens dit artikel hebben mensen met een beperking het recht om deel te nemen aan het politieke en openbare leven. Net als ieder ander in Nederland. Dit betekent onder meer dat zij zonder obstakels en zo zelfstandig mogelijk moeten kunnen stemmen. In dit dossier kan je meer informatie over dit onderwerp vinden. Klik hier voor het dossier in eenvoudige taal en Nederlandse Gebarentaal. 

Verkiezingen moeten dus voor iedereen toegankelijk zijn. Ook de Kieswet bevat regels over stemmen en toegankelijkheid. Artikel 29 van het VN-verdrag stelt een aantal concrete eisen aan de toegankelijkheid van de verkiezingen. Zo moet er bijvoorbeeld gelet worden op de toegankelijk­heid van het stemproces en de stemlokalen. Ook moeten kiezers met een beperking in het geheim en zonder intimidatie kunnen stem­men. Tot slot moeten kiezers met een beperking hulp kunnen krijgen die nodig is bij het stemmen.

(Fysieke) toegankelijkheid van de stemprocedures, faciliteiten en voorzieningen

Volgens het VN-verdrag handicap moet stemmen dus toegankelijk zijn voor iedereen. Zo moeten de stemprocedures, -faciliteiten en voorzieningen ‘adequaat, toegankelijk en gemakkelijk te begrijpen en te gebruiken zijn’. Dit betekent bijvoorbeeld dat:

  • Iedereen goed bij het stemlokaal en in de stemhokjes moet kunnen komen. Volgens artikel J 4 Kieswet moeten alle stemlokalen volledig toegankelijk zijn ingericht zodat kiezers met lichamelijke beperkingen zoveel mogelijk hun stem zelfstandig kunnen uitbrengen. Zo is het voor personen in een rolstoel van belang dat er voldoende parkeerplaatsen zijn en dat de deuren brede toegang bieden. Voor mensen die slecht ter been zijn, maar niet in een rolstoel zitten, is het van belang dat er voldoende stemlokalen zijn, zodat er altijd één in de buurt is.
     
  • Informatie over het stemmen voor iedereen duidelijk is en goed te begrijpen. Gemeenten moeten de kiezers bijvoorbeeld in eenvoudige taal informeren over de toegankelijkheid van de verschillende stemlokalen.
     
  • Iedereen het stemformulier makkelijk moet kunnen invullen. In elk stemlokaal moeten hulpmiddelen beschikbaar zijn, zoals een leesloep, een lage of verstelbare schrijftafel, voorleesapparatuur en de specifiek ontwikkelde stem-mal voor blinde en slechtziende mensen. Het gebruik van (eigen) hulpmiddelen is wettelijk toegestaan om te kunnen stemmen. Ook moet de verlichting in het stemhokje op orde zijn.Ondersteuning van kiezers met een beperking op verzoek

Ondersteuning van kiezers met een beperking 

Het VN-verdrag zegt daarnaast dat mensen met een beperking die hulp nodig hebben bij het stemmen, op hun verzoek mogen worden ondersteund door een persoon naar eigen keuze. De regering legt het verdrag zo uit dat hulp alleen buiten het stemhokje is toegestaan. Er is een uitzondering voor mensen met een lichamelijke beperking.

Kiezers  met een lichamelijke beperking

Ook in artikel J 28 Kieswet staat dat kiezers die door hun lichamelijke beperking niet in staat zijn om zelf te stemmen, hulp mogen krijgen. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een visuele beperking of mensen met beperkingen door de ziekte van Parkinson. Deze kiezers mogen in het stemhokje hulp krijgen bij het stemmen door een medewerker van het stembureau of door iemand naar eigen keuze.

Kiezers met een (licht) verstandelijke beperking

Kiezers met een (licht) verstandelijke beperking mogen geen hulp krijgen in het stemhokje. Wel kunnen zij buiten het stemhokje extra uitleg krijgen over onder andere het stembiljet.

Toegankelijke verkiezingen en de coronamaatregelen

Dit jaar, bij de Tweede Kamerverkiezing op 17 maart 2021, verloopt het verkiezingsproces anders dan normaal. Dit om het risico op verspreiding van het coronavirus op de verkiezingsdag klein te houden. De regering heeft, in aanvulling op en in afwijking van de Kieswet, tijdelijke maatregelen genomen ervoor te zorgen dat de verkiezingen op 17 maart zo toegankelijk mogelijk zijn. Bijvoorbeeld:

  • Een kiezer mag maximaal voor drie andere kiezers een volmachtstem uitbrengen.
     
  • Kiezers die 70 jaar of ouder krijgen een stempluspas waarmee ze in het stemlokaal of per brief kunnen stemmen. Ook kunnen ze een andere kiezer machtigen om voor hen te gaan stemmen (volmacht).
     
  • In een beperkt aantal stembureaus per gemeente kunnen kiezers al op maandag 15 maart en dinsdag 16 maart stemmen.

Wat doet het College?

In Nederland houdt het College toezicht op de naleving van het VN-verdrag handicap en de manier waarop het verdrag in de praktijk wordt gebracht. Als toezichthouder verzamelt het College sinds 2017 ervaringen van mensen met een beperking rondom de (on)toegankelijkheid van verkiezingen. Het College heeft in 2017, 2018 en 2019 ervaringen opgehaald met behulp van het online meldpunt ‘Onbeperkt Stemmen’.

Het meldpunt helpt het College om de uitvoering van het verdrag te monitoren met rechtstreekse inbreng van mensen met een beperking. Het biedt mensen met een beperking een plek om hun verhaal over de (on)toegankelijkheid van de verkiezingen kwijt te kunnen. Het College gebruikt de meldingen om knelpunten te signaleren en deze aan te kaarten in de lobby richting beleidsmakers. Inmiddels is de Kieswet gewijzigd en moeten sinds 1 januari 2019 alle stemlokalen toegankelijk zijn voor mensen met een lichamelijke beperking. Ook staat hulp in het stemhokje voor mensen met een verstandelijke beperking op de agenda en wil de regering experimenteren met een nieuw stembiljet.

Ook tijdens de Tweede Kamerverkiezingen op 17 maart 2021 kunnen mensen met een beperking of hun naasten terecht bij het meldpunt ‘Onbeperkt Stemmen’ om hun - positieve en negatieve - ervaringen te delen met de toegankelijkheid van de verkiezingen. Dit Meldpunt is geopend van 10 tot en met 24 maart 2021.

De bevindingen van de meldpunten in 2017, 2018 en 2019 zijn onder meer te lezen in het onderzoek en brieven van het College:

  1. Onbeperkt stemmen - Rapportage over de toegankelijkheid van verkiezingen voor mensen met een beperking (2017)
  2. Brief aan de demissionair minister Buitenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties- Meldpunt toegankelijkheid verkiezingen 15 maart 2017 
  3. Brief aan de minister Buitenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties - Meldpunt toegankelijkheid verkiezingen 21 maart 2018  
  4. Brief aan de minister Buitenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties - Meldpunt toegankelijkheid verkiezingen 20 maart 2019

Handige hulpmiddelen

  • ProDemos - Stem jij ook » Voor mensen met een licht verstandelijke beperking biedt het initiatief ‘Stem jij ook?’ informatie over het stemproces in eenvoudige taal.
  • Het platform ‘Waar is mijn stemlokaal?’ helpt kiezers om hun een stembureau of afgiftepunt te vinden. Hier is ook informatie te vinden over toegankelijkheid.
  • Eenvoudige uitleg over hoe je kan stemmen vind je op hoewerktstemmen.nl 

Meer informatie

Meer weten over dit onderwerp? Neem voor meer informatie contact op met het College via: info@mensenrechten.nl.

Onderwerpen

VN-verdrag handicap