In het onderwijs

Hoe zit het eigenlijk met mensenrechten en het onderwijs? Hoe bespreek je mensenrechten of nieuws dat mensenrechten raakt tijdens de les? Hoe divers is de samenstelling van leerlingen, studenten en docenten? Hoort iedereen erbij en mag iedereen meepraten en meedoen? Als docent heb je veel te maken met mensenrechten, in het onderwijs en in de school. De school moet bepalen hoe de organisatie omgaat met thema’s als diversiteit, religie en sociale veiligheid. 

Waarom is het belangrijk om les te krijgen over mensenrechten?

Mensenrechten gelden altijd en voor iedereen. Ze zijn gebaseerd op basiswaarden als waardigheid, vrijheid, gelijkheid en respect voor elkaar. Door over mensenrechten te leren, kunnen leerlingen en studenten deze in het dagelijks leven herkennen. Ze leren dan als het ware te kijken door een mensenrechtenbril en van daaruit te handelen. Zo leren leerlingen en studenten hoe ze nu en later mee kunnen doen in onze democratische rechtsstaat. 

Burgerschap 

Onderwijs over mensenrechten gaat ook vaak over kinderrechten en burgerschap.  Burgerschap gaat over de relatie tussen een persoon en de staat, over hoe wij de samenleving inrichten en welke plichten en rechten we hebben in onze samenleving. 

Kinderrechten 

Kinderrechten zijn mensenrechten maar dan specifiek voor kinderen. Ze staan beschreven in een apart verdrag. Er staat bijvoorbeeld in dat kinderen niet zomaar gescheiden mogen worden van hun ouders en dat bij elke beslissing die er over hen genomen wordt, hun belang altijd zeer zwaar moet wegen. 

Verplichtingen 

Scholen moeten lesgeven over burgerschap, inclusief mensenrechten. Dat staat in de wet. En door het mensenrechtenverdrag en het kinderrechtenverdrag te ratificeren heeft de overheid er mee ingestemd om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk mensen en kinderen weten wat er in die verdragen staat en wat hun rechten zijn. Een makkelijke manier om dat te doen is via onderwijs op scholen aan leerlingen en studenten. Mensenrechten en kinderrechten vormen vaak een onderdeel van burgerschapsonderwijs. 

Twee meisjes lachen in de camera en trekken een gekke bek

Waarom maakt het College educatief materiaal?

Het College voor de Rechten van de Mens houdt zich bezig met mensenrechten in Nederland. Het College heeft als taak om te stimuleren dat docenten en schoolleiders aandacht hebben voor mensenrechten en dat zij deze kunnen bespreken en toepassen in de school en in het onderwijs. Daarom biedt het aan docenten en schoolleiders meerdere gratis hulpmiddelen aan. Een school die vanuit mensenrechten denkt en werkt, kan veel onderwijsthema’s met elkaar verbinden en dat maakt het bijvoorbeeld ook makkelijker om lastige maatschappelijke onderwerpen in de klas te bespreken.  

Voor primair en voortgezet onderwijs: de toolbox Mensenrechten op school

In de Toolbox Mensenrechten op school vinden docenten en schoolleiders middelen om mensenrechten en kinderrechten stap voor stap vorm te geven: vakinhoudelijk, didactisch en pedagogisch. Binnen en buiten de klas. En ook, zo mogelijk, in een schoolbrede en structurele aanpak. Die levert namelijk het meeste op. Aan de hand van reflectievragen, schoolvoorbeelden, informatie en werkvormen kan de docent praktisch aan de slag.

De toolbox is ontwikkeld door het College voor de Rechten van de Mens in samenwerking met Amnesty International, Anne Frank Stichting, Centrum voor Mondiaal Onderwijs, Defence for Children, Movies that Matter, VOS/ABB en UNICEF.

 

Jongetje in de klas op school

Toolbox Mensenrechten op school

Download de toolbox

Voor primair onderwijs: lessen over burgerschap en mensenrechten

Het College heeft samen met Kwintessens een lessenserie ontwikkeld waarmee ook jonge kinderen aan de slag kunnen met burgerschap en mensenrechten. Door middel van kleurrijke animaties van boerderijdieren en filmpjes leren kinderen vragen te stellen bij allerlei dagelijkse situaties: waarom zou je iedereen mee laten doen? Mag iedereen naar school en wie zorgt er eigenlijk voor de school? Waarom zijn mensenrechten en kinderrechten belangrijk? Voor zowel onder-, midden- als bovenbouwdocenten staan vijf lessen klaar. 

Voor het voortgezet onderwijs: werkvormen over huisvesting en godsdienstvrijheid

Het College ontwikkelde samen met het bureau Common Ground twee werkvormen over vrijheid van godsdienst en dakloosheid om leerlingen uit het voortgezet onderwijs na te laten denken over de betekenis van het recht op huisvesting en op de vrijheid van godsdienst of levensbeschouwing. Ze zijn direct in een lesuur te gebruiken en bieden daarnaast ook nog verdieping.

Werkvormen voor voortgezet onderwijs

Bekijk de werkvormen

Voor  het mbo: toolbox Mensenrechten op het MBO 

MBO-instellingen moeten het kritisch denken van studenten bevorderen en hierbij aandacht schenken aan mensenrechten. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Kennispunt MBO Burgerschap en het College voor de Rechten van de Mens hebben het initiatief genomen om een toolbox te ontwikkelen. In de toolbox Mensenrechten in het MBO leggen we uit hoe docenten, schoolleiders en bestuurders in het MBO aan de slag kunnen met mensen- en kinderrechten. 

Studenten zittend buiten naast elkaar armen om elkaar heen

Toolbox Mensenrechten in het MBO

Lees meer

Overheid en mensenrechteneducatie 

De overheid moet de ontwikkeling van mensenrechteneducatie ondersteunen. In juni 2021 is de wet op het burgerschapsonderwijs aangescherpt. Nu staat in de wet dat onderwijsinstellingen burgerschap moeten bevorderen en waar onderwijs over burgerschap over moet gaan. Lees meer over de rol van de overheid.  

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?