Na sluiting van het meldpunt Goed Toegankelijk: werk aan de winkel

Op 14 juli 2020 was het precies vier jaar geleden dat het VN-verdrag handicap in werking trad voor Nederland. Ook de gelijke behandelingswetgeving werd aangepast. Aanbieders van goederen en diensten moeten dus sinds juli 2016 mensen met een beperking op voet van gelijkheid met anderen behandelen. Het College voor de Rechten van de Mens houdt toezicht op de naleving van het verdrag. Het verdrag is ook tijdens de coronacrisis onverminderd van kracht. Het College ontving juist ook in coronatijd signalen over problemen met toegankelijkheid. Daarom opende het College, na overleg met mensen met een beperking en betrokken organisaties, het meldpunt ‘Goed Toegankelijk’ voor problemen én oplossingen. Het meldpunt was er zowel voor mensen met een beperking als ondernemers.

147 meldingen over toegankelijkheid

Het meldpunt was open van 14 mei tot en met 14 juni 2020. In deze periode kwamen er 147 meldingen binnen. Het grootste deel daarvan (122 meldingen) was een melding van een probleem met toegankelijkheid. Het aantal aangedragen oplossingen was minder groot, maar wel waardevol.

Een derde deel van de meldingen ging over de toegankelijkheid van winkels. Zoals supermarkten, drogisterijketens en andere detailhandel. Deze meldingen gingen over de fysieke toegankelijkheid en mobiliteit in de winkel. Maar ook over informatie en communicatie, service en begeleiding. Daarnaast valt op dat veel meldingen gaan over (zorgen over) maatschappelijk isolement en beperkte openbare ruimte. Overige meldingen gingen, in volgorde van aantal meldingen, over:

  • vervoer, waaronder zowel openbaar- als taxivervoer
  • digitale toegankelijkheid van overheidswebsites
  • sport en recreatie
  • financiële dienstverlening
  • zorg
  • horeca
  • onderwijs
  • bezorgdiensten

Toegankelijkheid van winkels

De meeste meldingen gingen over de fysieke toegankelijkheid van winkels. Meldingen over webwinkelen kreeg het College verhoudingsgewijs niet heel veel. Dat is opvallend, omdat het beeld bestaat dat in coronatijd juist veel transacties online zijn gedaan. Zo steeg de omzet van supermarkten voor het online bezorgen van boodschappen.

Voor de fysieke toegankelijkheid van winkels zijn onder meer de volgende problemen gemeld:

  • verplichte winkelwagens en –mandjes
  • niet voelbare richting- en afstandsaanduidingen op de vloer
  • het geluidsbelemmerende en vaak niet zichtbaar afgebakend plexiglas
  • niet toestaan van begeleiding

"Ik ben slechthorend en ik ben aan één kant doof. Normaal kan ik hier prima mee functioneren. Ik heb nooit echt problemen gehad om mensen te verstaan, hier leer je mee omgaan. Maar nu zijn er overal plastic schermen, die zijn voor mij een enorme barrière. Ik hoor de mensen achter de schermen niet."

Oplossingen en tips voor meer toegankelijke winkels

Het College ziet dat de coronawerende maatregelen voor mensen met en zonder beperking niet altijd goed heeft uitgepakt. Het kan anders. Gemelde oplossingen gingen over:

  • op alternatieve manieren bezoekersaantallen bijhouden dan aan de hand van winkelmandjes en –karren
  • het (beter of ook) zichtbaar en voelbaar maken van aanwijzingen op de vloer
  • en het zichtbaar afbakenen van plexiglas

Deze punten komen ook naar voren in de 15 tips die MKB Nederland in samenwerking met de Oogvereniging, Koninklijke Visio, Bartiméus de Robert Coppes Stichting, Ieder(in) en Ongehinderd opstelde voor ondernemers. De punten sluiten overwegend goed aan bij het VN-verdrag handicap. Het College merkt wel op dat zelfstandigheid een belangrijk uitgangspunt is van het verdrag en centraal zou moeten staan. Begeleiding zou toegestaan en gefaciliteerd moeten worden voor mensen die hier vanwege hun beperking gebruik van maken om te kunnen winkelen. Het aanbieden van begeleiding is volgens het College echter geen alternatief voor aanpassingen die mensen met een beperking buiten de coronasituatie in staat stellen om zelfstandig te winkelen. Ook is het van belang rekening te houden met de diversiteit onder mensen met een beperking. Voorzichtigheid met generaliserende aannames is geboden.

Meldingen over niet veilig naar buiten kunnen

Na de toegankelijkheid van winkels gingen de meeste meldingen over toegankelijkheid van en veiligheid in de openbare ruimte, zoals winkelgebieden. Soms komen mensen niet eens in de buurt van een fysieke winkel. Het College ontving meldingen over veilig naar buiten kunnen en gebruik maken van de openbare ruimte en winkelgebieden. Meer dan de helft van meldingen door mensen met een chronische aandoening ging hierover. Deze melders hebben vanwege de aard van hun aandoening een grotere kans om ernstig ziek te worden of te overlijden door het nieuwe coronavirus dan anderen. Zij maken zich zorgen over gebrek aan openbare ruimte voor zichzelf en de mate waarin anderen zich aan de maatregelen (kunnen) houden. Dat medische mondmaskers (ook) voor mensen uit een risicogroep niet beschikbaar zijn, wordt ervaren als een probleem.

Ook Ieder(in) vraagt aandacht voor de grote impact van de coronacrisis op de levenskwaliteit van chronisch zieken en mensen met een beperking. Uit het panelonderzoek van Ieder(in) blijkt onder meer dat zij:

  • minder kwaliteit van leven ervaren;
  • zorgen hebben over de versoepeling van maatregelen die voor hen juist extra risico oplevert
  • aangeven dat afstand houden vaak niet te doen is.

Een oplossing die gemeld werd, is het toestaan van medische mondmaskers voor mensen met een beperking uit een risicogroep.

Handreiking over anderhalvemeterregels in de openbare ruimte

Ook onder meer rolstoelgebruikers en mensen met een visuele beperking melden problemen in de openbare ruimte bij meldpunt Goed Toegankelijk.

"Als visueel beperkte is het niet meer mogelijk om mee te doen. Samen met mijn geleidehond ken ik vaste routes, Die zijn nu allemaal gewijzigd en voorzien van hekken, linten, stickers, waarschuwingsborden… al deze dingen zijn door ons niet waar te nemen. We kunnen ook geen anderhalve meter afstand houden. Ook de hulp van winkelpersoneel is vaak niet meer mogelijk."

Voor de openbare ruimte, zoals winkelgebieden, is een handreiking van de VNG voor gemeenten over het toepassen van de anderhalvemeterregels in de openbare ruimte van belang. De handreiking werd opgesteld door adviseurs van het Event Safety Institute en is mede tot stand gekomen in samenwerking met Ieder(in), de gemeenten Eindhoven, ’s-Hertogenbosch en Alkmaar en softwarebedrijf INCONTROL Simulation Software – Pedestrian Dynamics. De handreiking omvat zowel algemene als concrete tips ten aanzien van design, informatie en management voor het omgaan met bezoekers met een beperking.

Toegankelijkheid in coronaprotocollen: grote verschillen in inhoud en totstandkoming

MKB Nederland deelt praktische tips voor ondernemers. Deze zijn specifiek gericht op de toegankelijkheid voor mensen met een beperking in deze tijden van corona. Het toepasselijke protocol ‘Verantwoord winkelen’ kent echter geen specifieke bepalingen gericht op toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Dat geldt evenmin voor bijvoorbeeld het daarop gebaseerde en later gepubliceerde document ‘Verantwoord doorgaan in – De 1,5 metereconomie in retail’ voor supermarkten van het Centraal Bureau voor Levensmiddelen. Hierin worden nog steeds zonder toelichting uitgangspunten gecommuniceerd die voor mensen met een beperking belemmerend kunnen zijn. Bijvoorbeeld de verplichte winkelmanden. Of onvoldoende rekening houden met mensen met een visuele beperking, bijvoorbeeld waar het gaat om instructies en aanwijzingen op de vloer. Ook zijn er geen bepalingen over het toestaan van begeleiding, voor sommige mensen met een beperking noodzakelijk.

Dit in tegenstelling tot het dagrecreatieprotocol 'Veilig samen Uit' dat specifiek is aangevuld voor mensen met een beperking. Dit gebeurde in samenwerking met onder meer Rick Brink als ‘minister van Gehandicaptenzaken’, Ieder(in), ondernemers en experts uit verschillende disciplines. Ook voor reizen met zorg en ondersteuning werd door reiskoepel ANVR een specifieke richtlijn opgesteld, met betrokkenheid van onder meer de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) en Ieder(in).

Oproep: waarborg toegankelijkheid ook in protocollen en doe dit met mensen met een beperking en hun organisaties

Belangrijk uitgangspunt in het VN-verdrag handicap is zelfstandig en op voet van gelijkheid kunnen deelnemen aan de samenleving. Toegankelijkheid van goederen en diensten is daarbij cruciaal. In de coronacrisis staan deze uitgangspunten in het bijzonder onder druk. Versoepeling van maatregelen betekent voor mensen uit een risicogroep in de praktijk juist een groter risico en een maatschappelijk isolement. Het College voor de Rechten van de Mens vraagt dan ook met klem aandacht voor de rechten van mensen met een beperking bij de inrichting van de anderhalvemetersamenleving.

Het College juicht toe dat partijen als MKB Nederland en de VNG in samenspraak met organisaties van en door en voor mensen met een beperking tips opstellen. Tegelijkertijd benadrukt het College dat toegankelijkheid uiteindelijk ook gewaarborgd moet worden in protocollen. Het College vindt dat toegankelijkheid een criterium moet zijn bij het goedkeuren van protocollen en dat goedgekeurde protocollen aangepast moeten worden. Participatie van organisaties door en voor mensen met een beperking is daarbij essentieel. Naar aanleiding van het meldpunt Goed Toegankelijk richt het College zich daarbij in het bijzonder op het protocol Verantwoord Winkelen. Het College gaat hierover verder in gesprek met betrokken partijen als de Rijksoverheid en MKB Nederland. Daarbij zal het College aandacht blijven vragen voor good practices en de verplichtingen die op dit vlak uit het VN-verdrag handicap en de daarop gebaseerde wetgeving volgen.

Verder lezen