Portretfoto van Mpanzu Bamenga op een roze achtergrond met de tekst 'Ondervind je nadeel door je huidskleur?'

Ja. Ook andere etnische kenmerken. Hoe dan?

Mensen ervaren ook uitsluiting of benadeling door andere (vermeende) etnische kenmerken zoals taal, cultuur, land van herkomst, nationaliteit, religie en/of levensbeschouwing. Ondanks het verbod op discriminatie, is achterstelling door racisme nog altijd aan de orde in Nederland.

Racisme is het benadelen of uitsluiten van mensen op basis van hun huidskleur, afkomst en/of nationale of etnische afstamming. Vorig jaar zag het College een record aan verzoeken voor een oordeel over een situatie waarin mogelijk sprake was van discriminatie op grond van ras. Ook bleek uit eerder onderzoek dat 28 procent van mensen die discriminatie in de openbare ruimte ervaren, dit meemaken op basis van hun (vermeende) etnische kenmerken.

Deze vorm van discriminatie komt voor in alle delen van de samenleving zoals de openbare ruimte, arbeidsmarkt, woningmarkt, sport, het onderwijs, sociale media en de overheid. Het komt tot uiting in openlijk discriminerend gedrag, maar ook op minder zichtbare wijze. Er is dan sprake van ingeslepen mechanismen, denkwijzen, werkwijzen en handelingspatronen die leiden tot institutioneel racisme. Bijvoorbeeld risicoprofielen die kunnen leiden tot etnisch profileren.

Verhaal van Mpanzu Bamenga

In 2018 werd Mpanzu Bamenga op Eindhoven Airport bij controle van de Koninklijke Marechaussee uit de rij gehaald en mede door zijn huidskleur gezien als niet-Nederlander. Hij diende een klacht in en spande vorig jaar met mensenrechtenorganisaties een rechtszaak aan tegen de Staat. Inmiddels geeft de Koninklijke Marechaussee aan te willen stoppen met het gebruik van etnische kenmerken in risicoprofielen.

Wat is (institutioneel) racisme?

In artikel 1 van de Grondwet staat dat gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld en dat discriminatie op grond van ras is verboden. Ondanks dit verbod, is achterstelling door racisme nog altijd aan de orde in Nederland. Racisme is het benadelen of uitsluiten van mensen op basis van hun huidskleur, afkomst en/of nationale of etnische afstamming. Er zijn diverse vormen te herkennen zoals antizwart-, antimoslim-, anti-Aziatisch racisme, antisemitisme en antiziganisme.

Deze vorm van discriminatie komt voor in alle delen van de samenleving zoals de openbare ruimte, arbeidsmarkt, woningmarkt, sport, het onderwijs, sociale media en de overheid. Het manifesteert zich in het gedrag van mensen dat vervolgens kan leiden tot (systematische) uitsluiting en benadeling van (groepen) mensen op grond van ras. Dat gedrag vindt bewust of onbewust plaats vanuit negatieve stereotypen en vooroordelen over diverse bevolkingsgroepen.

Mpanzu Bamenga: ‘Het bestrijden van racisme gaat ook over systemen. Systemen die ervoor kunnen zorgen dat mensen continu benadeeld worden.’

Racisme komt voor in Nederland

Vorig jaar zijn meldingen ontvangen over bijvoorbeeld scheldpartijen tegen Aziatische Nederlanders omdat zij de veroorzakers van het coronavirus zouden zijn, jongeren die minder kans maken op een stageplek en bedreigingen op sociale media. Racisme ondermijnt het recht op gelijke behandeling en daarmee ook iemands sociale en economische rechten, zoals het recht op werk of sociale voorzieningen en het recht op een behoorlijke levensstandaard.

In de praktijk komt het regelmatig voor dat discriminatie stapelt. Bijvoorbeeld ervaringen met racisme vermengt met belemmeringen door een beperking. Heb je eindelijk de vrijheid om voor je mening uit te komen tijdens een demonstratie, word je geconfronteerd met een ontoegankelijk podium. Er is meer bewustzijn nodig van hoe verschillende vormen van discriminatie samenhangen, en gelijktijdig moeten worden aangepakt.

Missie van Mpanzu Bamenga

Op de Internationale Dag van de Mensenrechten is de prijs MensenrechtenMens 2021 uitgereikt. De jury koos een bijzondere voortrekker met een effectieve aanpak tegen racisme. Mpanzu Bamenga won de prijs voor zijn strijd tegen etnisch profileren.

Lees meer over de prijs

Ook binnen de overheid

Mensen ervaren racisme door openlijk discriminerend gedrag, maar ook op minder zichtbare wijze, in de ongelijke behandeling van mensen door beleid. De Staat heeft de verplichting om mensen te beschermen, maar worstelt ook met de discriminerende gevolgen van zijn eigen beleid en de uitvoering. Er is dan sprake van ingeslepen mechanismen, denkwijzen, werkwijzen en handelingspatronen die leiden tot institutioneel racisme.

Een voorbeeld hiervan is risicoprofilering door overheidsinstanties om efficiënt en consistent controle- en handhavingsbevoegdheden uit te oefenen. Overheidsinstanties horen mensen aan te spreken op hun gedragingen, en niet te beoordelen op hun (vermeende) etnische kenmerken. Dit gebeurt in de praktijk wel. Denk aan controles op fraude bij de kinderopvangtoeslagen of mensen die meer kans maken op een staandehouding op straat of aan de grens.

Voorzitter Jacobine Geel: 'Het is niet voldoende om niet racistisch te zijn. Wij moeten antiracistisch zijn, en kiezen voor actie in plaats van berusting.'

Impact op mensen en de samenleving

Racisme heeft veel negatieve gevolgen voor mensen en de samenleving. Veel mensen ondervinden dagelijks hoe pijnlijk het is om gediscrimineerd te worden. Het maakt dat mensen zich vernederd, onveilig en in hun waarde aangetast voelen, en vergroot stigmatisering van diverse bevolkingsgroepen. Bovendien doet het afbreuk aan het vertrouwen in instituties en de rechtsstaat. Daarom is het hoog tijd om (institutioneel) racisme uit te bannen.

Straatbeeld van mensen van bovenaf met zwarte en witte strepen zoals een zebrapad

Institutioneel racisme en rassendiscriminatie

Sinds de vele demonstraties en het maatschappelijke en politieke debat over institutioneel racisme, staat bestrijding van systematische uitsluiting en benadeling op grond van ras hoog op de agenda.

Lees meer over dit thema
Collegezaal met drie stoelen en een tafel met drie functieborden

Meld discriminatie op grond van ras

Als je het vermoeden hebt dat je bent gediscrimineerd op grond van ras, deel je ervaring of dien een verzoek tot oordeel in. Bijvoorbeeld door een besluit van een overheidsinstantie. 

Stuur je discriminatieklacht
Straatbeeld van mensen op een plein

Vijf actiepunten voor het kabinet

Nederland heeft voor het eerst een coalitieakkoord dat institutioneel racisme erkent. Het kabinet heeft de belangrijke taak om effectieve stappen te zetten om institutioneel racisme uit te bannen.

Bekijk de actiepunten
Cover van visienota met op de voorkant de titel en een portret van een vrouw met heel kort haar en oorringen die in de camera kijkt en waterdruppels op haar gezicht heeft

Naar een mensenrechtelijke aanpak

Discriminatie is verboden, maar toch vindt het plaats. Zoals binnen instituties, bijvoorbeeld bij de overheid. Wat is institutioneel racisme? En hoe moet de overheid dit aanpakken?

Bekijk het rapport
Cover van het toetsingskader met op de voorkant de titel en een portret van een jongen met krullen die in de camera kijk, en naast de cover een beslisboom met vragen en antwoorden

Toetsingskader voor risicoprofielen

Het gevaar bestaat dat risicoprofilering leidt tot discriminatie op grond van ras of nationaliteit. Om etnisch profileren te voorkomen, is een toetsingskader voor ambtenaren ontwikkeld.

Bekijk het rapport

Deel bericht