Toegelicht

Staat moet uitstoot broeikasgassen beperken

3 september 2015 - Laatste update 8 februari 2016

In een baanbrekende uitspraak heeft de Rechtbank Den Haag op 24 juni 2015 de Nederlandse Staat bevolen om de uitstoot van broeikasgassen in Nederland te verminderen.

Staat moet uitstoot broeikasgassen beperken

Wat speelt er?

Eind 2020 moet de Nederlandse uitstoot van broeikasgas CO2 ten minste 25 procent lager uitkomen dan in 1990. Zo luidt de uitspraak van de Haagse Rechtbank. Op basis van het huidige beleid van de Staat zal Nederland in 2020 slechts met 17 procent worden verminderd. Dit is de eerste keer dat de rechter zich buigt over de vraag of de Staat zijn zorgplicht schendt doordat hij onvoldoende maatregelen neemt om gevaarlijk klimaatverandering te voorkomen. De stichting Urgenda, een burgerplatform dat zich bezighoudt met het voorkomen van klimaatverandering, had de zaak aangespannen tegen de Staat.

De Rechtbank stelt vast dat er op de Staat een zorgplicht rust om de broeikasgassen te verminderen, vanwege de ernstige en onomkeerbare gevolgen van de klimaatverandering voor mens en milieu. Het percentage van 17 procent vermindering in 2020 ten opzichte van 1990 is in de ogen van de rechtbank onvoldoende om aan deze zorgplicht te voldoen. Wetenschappers hebben namelijk vastgesteld dat om de opwarming met minder dan 2 graden te beperken, een vermindering van broeikasgassen met 25 tot 40 procent in 2020 noodzakelijk is. De Nederlandse Staat heeft hierover ook internationale afspraken gemaakt. Door zich hier niet aan te houden handelt de Staat onrechtmatig.

Op 1 september 2015 heeft de Staat aangekondigd in hoge beroep te gaan tegen het vonnis. Uit de brief aan de Tweede Kamer blijkt dat de Staat vooral vraagtekens heeft bij de manier waarop de rechter de uitspraak baseert op internationale verdragen en afspraken. Het gaat hierbij om de vraag op welke wijze internationale verdragen, zoals het Kyoto protocol kunnen doorwerken in het Nederlandse recht.

Ondanks het Hoge beroep gaat begint het kabinet wel onmiddellijk met de uitvoering van het vonnis. Want het hoge beroep heeft geen 'opschortende werking'.

Wat heeft dit met mensenrechten te maken?

De rechtbank baseert zijn uitspraak op een aantal mensenrechtelijke normen en Verdragen, namelijk:

  • Allereerst rust op grond van artikel 21 van de Grondwet een zorgplicht op de Staat voor de bescherming van het leefmilieu.
  • Verder heeft de Staat zich verbonden aan het VN-klimaatverdrag en aan het daaruit voortvloeiende Kyoto protocol. Hiermee heeft de Staat uitdrukkelijk de verplichting aanvaard de uitstoot van broeikasgassen te verminderen voor zoveel als nodig om een gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.
  • Artikel 191 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, dat de basis vormt voor het Europese milieubeleid.
  • Het 'no-harmbeginsel', dat inhoudt dat geen enkele staat het recht heeft zijn grondgebied zodanig te (laten) gebruiken dat er significante schade wordt aangericht aan andere staten.
  • Daarnaast is het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) in deze kwestie van belang. In artikel 2 EVRM is het recht op leven vastgelegd. Artikel 8 EVRM bepaalt dat iedereen recht heeft op bescherming van zijn persoonlijke levenssfeer. Volgens vaste rechtspraak van het Hof kunnen ook omgevingsfactoren, die een negatieve invloed hebben op de gezondheid en/of leefmilieu een schending van artikel 8 EVRM opleveren.

Hoewel burgers en een organisatie als Urgenda zich niet rechtstreeks kunnen beroepen op deze mensenrechtelijke normen en Verdragen, zijn zij wel van betekenis. Deze normen kunnen namelijk wel een rol spelen bij de invulling en concretisering van open normen in het Nederlandse recht. De rechter heeft deze mensenrechtelijke normen die voortvloeien uit de Nederlandse Grondwet, het Europese recht en internationale Verdragen dan ook in de uitspraak meegewogen bij het bepalen van de zorgplicht van de Staat.

In de media

Datum

Titel artikel Bron
01-09-2015 Kabinet toetst klimaatvonnis Urgenda Nieuwsuur
01-09-2015 Begrip in Kamer voor beroep kabinet tegen klimaatvonnis NOS.nl
01-09-2015 Kabinet in beroep tegen klimaatvonnis NOS.nl
17-07-2015 'Regering heeft juist baat bij uitspraak in klimaatzaak' Trouw.nl
24-06-2015 Nederland moet uitstoot broeikasgas CO2 flink terugbrengen NOS.nl
24-06-2015 Rechter: staat moet broeikasgassen sterk terugdringen NRC.nl
24-06-2015 Rechter dwingt overheid broeikasgassen terug te dringen Trouw.nl
24-06-2015 Historische uitspraak over klimaatbeleid Nieuwsuur.nl

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?