Toegelicht

Statenklacht tegen Rusland?

27 augustus 2013 - Laatste update 26 januari 2016

Tijdens het ‘To Russia with Love’-concert op 25 augustus riep burgemeester Van der Laan (foto) de Nederlandse regering op een statenklacht in te dienen tegen Rusland.

Statenklacht tegen Rusland?

Wat speelt er?

Al een tijdje is er van veel kanten kritiek op Rusland, dat 'homopropaganda' strafbaar stelt. Van der Laan stelt voor dat Nederland een zaak aanspant bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Rusland vindt de bemoeienis van andere staten met zijn nationale wetgeving en praktijk ongepast. Op basis van het Europees Verdrag is het beslist legitiem voor Nederland en andere lidstaten van de Raad van Europa zich uit te spreken over de naleving van mensenrechten in Rusland. Mocht het zover komen dan is het een bijzondere actie van Nederland.

Mensenrechten

Wat is een statenklacht?

Bij een statenklacht dient de ene staat een klacht in tegen een andere staat over schending van een mensenrechtenverdrag. Alle staten die partij zijn bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) kunnen zo’n klacht tegen zich krijgen en er een indienen over schendingen van dat verdrag. Het EVRM is een verdrag van de Raad van Europa, dat burgerrechten en politieke rechten garandeert. Staten zijn verplicht de rechten uit dat verdrag aan iedereen binnen hun grondgebied te garanderen. In het verdrag staan onder meer het recht op vrijheid van meningsuiting, het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het recht op gelijke behandeling. Volgens critici beperkt recente wetgeving en de toepassing daarvan in Rusland deze rechten.

De statenklachtprocedure is weinig gebruikt en daarom niet zo bekend. Een verdrag is te vergelijken met een contract: staten spreken met elkaar af dat ze mensenrechten garanderen. Het zou dan ook voor de hand liggen dat zij elkaar aanspreken als zij menen dat een partij zijn contractuele verplichtingen niet nakomt. Op basis van het EVRM kunnen zij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens om een onafhankelijk oordeel vragen.

Wat levert een statenklacht op?

Het Hof onderzoekt de informatie die de aanklagende staat indient evenals de reactie daarop van de aangeklaagde staat. Ook kan het Hof hoorzittingen houden. Als het niet lukt een schikking te bereiken doet het Hof een uitspraak over de vraag of het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is geschonden. Het is voor elke staat een deuk in zijn reputatie als het gezaghebbende Europees Hof tot de conclusie komt dat er een schending van de mensenrechten is. Als het Hof tot dat oordeel komt, betekent het nog niet dat de wetgeving waar de kritiek op is zal vervallen. Dat kan het Hof niet doen. Het is in dit geval aan de Russische autoriteiten om maatregelen te nemen. Wat het wel betekent, is dat mensen die in Rusland nadeel ondervinden van de wet zich gesteund weten door de uitspraak van het Hof als zij een zaak voor de Russische rechter brengen. Verder geeft een uitspraak van het Europees Hof een goede basis voor nieuwe discussies in de Russische politiek. Parlementariërs die de wet willen aanpassen of intrekken kunnen verwijzen naar de uitspraak van het Hof.

Een aantal voorbeelden van statenklachten

Er zijn slechts een paar voorbeelden van zaken die de ene staat tegen de andere heeft aangespannen. In de meeste gevallen had de aanklagende staat daar een eigen belang bij. Het meest recente voorbeeld is de statenklacht van Georgië tegen Rusland. Georgië heeft Rusland aangeklaagd voor schendingen van het recht op leven en het verbod van marteling tijdens het gewapende conflict tussen Rusland en Georgië (augustus 2008). De zaak is nog in behandeling bij het Hof.

Nog minder vaak komt het voor dat een staat een klacht indient tegen een andere staat zonder dat hij daar een eigen belang bij heeft. Een van de weinige voorbeelden is de statenklacht van Denemarken, Frankrijk, Nederland, Noorwegen en Zweden tegen Turkije (1982). De klacht ging over marteling, willekeurige en onwettige arrestaties en gevangenneming en het recht op een eerlijk proces. Deze zaak is geëindigd in een minnelijke schikking.

Waarom gebruiken staten de procedure zo weinig?

In de betrekkingen tussen staten wordt het indienen van een klacht als een onvriendelijke daad gezien, die negatieve gevolgen kan hebben voor de onderlinge relatie. Ook al vinden veel staten mensenrechten heel belangrijk en het verdedigen waard, bij de uiteindelijke afweging over hun optreden, spelen altijd andere overwegingen mee, zoals economische en politieke belangen. Verder zal een staat afwegen of het middel wel effectief is. Zijn de mensen om wie het gaat wel het best geholpen door een statenklacht van Nederland? Wat zijn de kansen dat Rusland daadwerkelijk de gewenste stappen gaat zetten na een uitspraak van het Hof? Wellicht is de inschatting dat diplomatieke stappen een grotere kans op resultaat bieden.

In de praktijk blijkt dat staten eerder andere middelen inzetten dan de statenklacht. Zij spreken elkaar aan tijdens overleggen, in het openbaar of achter de schermen. De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties, waarin staten zijn vertegenwoordigd, is ook een belangrijk forum waar staten elkaar aanspreken op de mensenrechtensituatie.

In de media

Datum

Titel artikel Bron
08-10-2013 Timmermans: geen statenklacht tegen Rusland Volkskrant
24-09-2013 D66 wil onderzoek statenklacht tegen Rusland Telegraaf
25-08-2013 Timmermans bespreekt mensenrechten met EU speciaal vertegenwoordiger Lambrinidis Rijksoverheid.nl
25-08-2013 Van der Laan: Staatsklacht tegen Rusland AT5
25-08-2013 Burgemeester: klacht tegen Russen NOS
25-08-2013 Van der Laan roept op tot staatsklacht tegen Rusland Volkskrant
25-08-2013 Burgemeester Van der Laan komt op voor homorechten Rusland AD
25-08-2013 Burgemeester Van der Laan komt op voor homorechten Rusland Parool
25-08-2013 Van der Laan roept op tot staatsklacht tegen Rusland Trouw
25-08-2013 Van der Laan: staatsklacht tegen Rusland Telegraaf
25-08-2013 Toespraak Van der Laan bij de manifestatie 'To Russia With Love' Amsterdam.nl

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?