De tekst 'Verbod op racisme'
Dossier

Verbod op racisme

Racisme zit diepgeworteld in de samenleving; van de arbeidsmarkt, woningmarkt, sport en het onderwijs tot aan de openbare ruimte en overheid. Ook worden mensen meer geconfronteerd met racisme via sociale media. Het komt voor tussen mensen onderling, maar ook bijvoorbeeld door de manier waarop de overheid werkt.

Wat is racisme?

Racisme is het benadelen of uitsluiten van (groepen) mensen op basis van hun huidskleur, afkomst, nationale of etnische afstamming. In Nederland komen diverse vormen voor zoals antizwart-, antimoslim-, anti-Aziatisch racisme, antisemitisme en antiziganisme (racisme tegen mensen met een Roma of Sinti achtergrond). Bij uitsluiting en benadeling spelen vaak aanvullende persoonskenmerken ook een rol, bijvoorbeeld gender en een beperking.

Wat betekent het verbod op racisme?

Nederland heeft in artikel 1 van de Grondwet staan dat gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld en dat discriminatie op grond van onder meer ras is verboden. Naast het recht op non-discriminatie, beperkt discriminatie in de openbare ruimte de uitoefening van het recht op bewegingsvrijheid, op bescherming van de persoonlijke levenssfeer en op vrijheid van meningsuiting. Discriminerend gedrag belemmert de verwezenlijking van mensenrechten.

Waarom is het bestrijden van racisme nodig?

Racisme ondermijnt het recht op gelijke behandeling en daarmee ook iemands sociale en economische rechten, zoals het recht op werk of sociale voorzieningen en het recht op een behoorlijke levensstandaard. In 2020 kreeg het College een recordaantal verzoeken om een oordeel te geven over een situatie waarin mogelijk sprake was van racisme. Ook blijkt uit eerder onderzoek dat 28 procent van de mensen die discriminatie in de openbare ruimte ervaren, dit meemaken op grond van hun afkomst. De antiracismedemonstraties en het maatschappelijke en politieke debat over institutioneel racisme markeren eveneens de noodzaak van racismebestrijding.

Waar en hoe komt racisme voor in Nederland?

In Nederland komt racisme voor.  Niet zozeer door discriminerende wetten of regels, maar door gedrag dat kan leiden tot (systematische) uitsluiting en achterstelling van groepen mensen op basis van hun etnische afkomst. Dat gedrag kan bewust of onbewust zijn, gebaseerd op tradities en gebruikelijke manieren van doen vanuit negatieve stereotypen en vooroordelen.

Dit gedrag kan voorkomen op de arbeidsmarkt, woningmarkt, in de sport en in het onderwijs tot aan sociale media en in de openbare ruimte. Het is de taak van de overheid om daartegen op te treden, door het nemen van maatregelen om discriminatie te voorkomen (preventief) en door bestraffing achteraf (repressief). Ook binnen de overheid kan sprake zijn van ingeslepen mechanismen, werkwijzen en handelingspatronen die leiden tot racisme. Denk daarbij aan gedupeerden van controles op de kinderopvangtoeslagen door de Belastingdienst of aan politiecontroles waarbij mensen van diverse etnische groepen een grotere kans lopen om staande gehouden te worden.

Wat zijn de gevolgen voor de samenleving?

Racisme leidt tot achterstelling – mensen krijgen minder kansen en hun mensenrechten zijn in het geding. Het maken van grappen over Aziatische Nederlanders, uitsluiting van zwarte Nederlanders, bedreiging van gebedshuizen, antisemitische uitlatingen, benadeling bij sollicitaties door je naam, intimidatie van journalisten die schrijven over racisme en etnisch profileren door overheidsinstanties, hebben grote gevolgen voor individuen en de samenleving.

Door ervaringen met discriminerend gedrag kunnen mensen zich angstig, vernederd en somber voelen. Ook kan het voor ongelijke kansen zorgen binnen diverse terreinen in de samenleving. Zo mijden mensen bijvoorbeeld locaties waar ze discriminatie hebben ervaren en maken jongeren met een migratieachtergrond van het MBO minder kans op een stageplek. Ervaringen met racisme door overheidsinstanties hebben mogelijk een nog grotere impact. Zij tasten de vrije uitoefening van mensenrechten aan en kunnen leiden tot wantrouwen in de overheid.

Onderwerpen

racisme