Mensenrechten

Foto van de Scheveningse pier met op de voorgrond strandgangers bij tekst over mensenrechten

Mensenrechten beschermen de waardigheid van ieder mens. Je hebt mensenrechten omdat je mens bent, welk geslacht, etnische afkomst, godsdienst of politieke overtuiging je ook hebt. Ze gelden altijd en overal, voor iedereen. Mensenrechten hebben een speciale plaats in het recht. Ze zijn vastgelegd in de Grondwet en er zijn internationale afspraken over gemaakt. Daardoor kan een overheid mensenrechten niet zomaar opzijzetten.

Wat voor mensenrechten zijn er?

Mensenrechten worden vaak in categorieën onderverdeeld. Je hebt burgerrechten en politieke rechten. Hieronder vallen bijvoorbeeld het recht op leven, het recht op een eerlijk proces en het recht op vrijheid van meningsuiting. Daarnaast heb je economische, sociale en culturele rechten, zoals het recht op een behoorlijke levensstandaard, het recht op arbeid en behoorlijke arbeidsomstandigheden en het recht op onderwijs. Alle mensenrechten zijn even belangrijk en ze zijn allemaal nodig om de menselijke waardigheid te beschermen.

Mensenrechten voor iedereen

Iedereen heeft mensenrechten en iedereen heeft het recht alle mensenrechten te kunnen uitoefenen. Het recht op gelijke behandeling is dus onderdeel van alle mensenrechten. Om gelijkheid in mensenrechten te bereiken, zijn soms maatregelen nodig. Bijvoorbeeld: iedereen heeft het recht op toegang tot informatie. Als de website van een gemeente niet toegankelijk is voor mensen met een visuele beperking, kunnen zij dat recht niet uitoefenen op dezelfde manier als mensen die goed kunnen zien. De overheid moet dan de website aanpassen om ervoor te zorgen dat iedereen het recht op informatie ook in de praktijk heeft.

Waar vind je mensenrechten?

De basis voor alle internationale afspraken over mensenrechten is de Universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM). Deze verklaring is op 10 december 1948 aangenomen door de Verenigde Naties. Daarna werden veel verdragen gesloten, waarin de mensenrechten preciezer zijn omschreven en waarin staat welke beperkingen zijn toegestaan. Bijvoorbeeld: iedereen heeft het recht op vrijheid van meningsuiting, maar als je iemand discrimineert vanwege afkomst, mag de strafrechter je een boete opleggen. 

Ook al gelden alle mensenrechten voor iedereen, in de praktijk blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de mensenrechten van vrouwen, kinderen en mensen met een beperking te versterken. Daarom zijn er verdragen die in meer detail bepalen wat de overheid moet doen om ervoor te zorgen dat alle mensenrechten voor iedereen in de praktijk werkelijkheid worden. Voorbeelden zijn het Kinderrechtenverdrag en het VN-Verdrag handicap.

Via internationaal toezicht op de naleving van de verdragen wordt duidelijk wat de afspraken precies betekenen en hoe mensenrechten concreet toegepast moeten worden.

Een cultuur van mensenrechten

Mensenrechten gaan voor een belangrijk deel over de relatie tussen burgers en de overheid. Daarnaast zeggen ze iets zeggen over de manier waarop mensen samenleven. Ze gaan ook over verantwoordelijkheden die mensen naar elkaar hebben, de manier waarop we met elkaar omgaan en over de maatschappelijke cultuur. Een cultuur waarin we elkaars rechten kennen, respecteren en waarin we actie nemen als de mensenrechten van een ander te zeer in de knel komen.

Rol van de overheid

Overheden zijn verplicht om ervoor te zorgen dat mensen hun rechten kunnen uitoefenen. Aan de ene kant stellen mensenrechten grenzen aan wat de overheid mag doen. Het recht op vrijheid van persoon betekent bijvoorbeeld dat de overheid je niet zomaar mag arresteren. Het recht op vrijheid van meningsuiting betekent dat de overheid je niet mag tegenhouden te zeggen dat je het niet eens bent met een minister. Het recht op huisvesting betekent dat de overheid je niet zomaar uit je huis mag zetten.

Aan de andere kant vragen mensenrechten juist ook om acties van de overheid. Het recht op een eerlijk proces houdt ook in dat de overheid ervoor moet zorgen dat je toegang tot een advocaat hebt als je verdacht wordt van een strafbaar feit. Het recht op onderwijs betekent dat de overheid ervoor moet zorgen dat alle kinderen toegang hebben tot onderwijs.

De overheid moet jou ook beschermen tegen inbreuken op je rechten door anderen, bijvoorbeeld bedrijven. Denk aan regels voor veilige werkplekken of voldoende pauzes of vakantiedagen. Ook moet de overheid geweld tussen mensen tegengaan, zelfs in privésituaties, zoals bijvoorbeeld kindermishandeling.

Wie controleert de overheid?

Veel instellingen houden zich bezig met toezicht op de naleving van mensenrechten. In Nederland in elk geval de rechter, de Nationale ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens. Via de verdragen zijn er ook internationale toezichtprocedures: comités van onafhankelijke deskundigen onderzoeken hoe de Nederlands overheid zorgt voor naleving van de mensenrechten. Zij bestuderen rapportages en behandelen klachten van individuen. Daarna doen de comités aanbevelingen aan de overheid. Bij het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens is het Europese Hof voor de Rechten van de Mens de rechter in rechtszaken waarbij iemand een klacht tegen de overheid heeft ingediend. Het Hof doet uitspraken, waaraan de overheid zich moet houden.

Sfeerfoto van zetels in de Tweede Kamer bij tekst over mensenrechten

Welke mensenrechten zijn er?

Ook in Nederland gelden mensenrechten voor iedereen. Daarom zijn afspraken hierover vastgelegd in de Nederlandse en Europese wetgeving en in verdragen van de Verenigde Naties.

Bekijk alle mensenrechten

Vragen over mensenrechten

Heb je het idee dat jouw mensenrechten worden geschonden? Bijvoorbeeld omdat je in armoede leeft, je het idee hebt dat er buitensporig geweld is gebruikt door de politie, je kind geen onderwijs krijgt of er geen gepaste zorg beschikbaar is? Dan kan je het College om advies vragen en jouw ervaring melden.

Op basis van jouw ervaring denken we met je mee over wat je het beste kunt doen of waar je terecht kunt.

Het College is toezichthouder op de mensenrechtensituatie in Nederland, daarom heeft een melding altijd zin. Met jouw melding krijgen wij een goed overzicht van discriminatie en de mensenrechtensituatie in Nederland. Wij nemen je melding mee in onze gesprekken met de overheid, werkgeversorganisaties en andere partijen die invloed hebben op het terugdringen van discriminatie en het verbeteren van de mensenrechtensituatie in Nederland.

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?