Toegelicht

150 jaar afschaffing slavernij in Nederland

1 juli 2013 - Laatste update 26 januari 2016
150 jaar afschaffing slavernij in Nederland

Wat speelt er?

Op 1 juli 2013 was het 150 jaar geleden dat Nederland de slavernij afschafte. Daarmee kwam er een einde aan ruim twee eeuwen Nederlands aandeel in de trans-Atlantische slavenhandel. De afschaffing werd op 1 juli herdacht tijdens de Nationale Herdenking Slavernijverleden in Amsterdam. Dit jaar is veel aandacht voor het Nederlandse slavernijverleden onder meer door exposities, voorstellingen, concerten en symposia. Voor een volledig overzicht zie herdenking slavernij verleden 2013.

Minister Asscher heeft namens de regering spijt betuigd over het Nederlandse aandeel in de trans-Atlantische slavenhandel. Asscher zei daarbij "Ik kijk terug en betuig diepe spijt en berouw over hoe Nederland is omgegaan met de menselijke waardigheid." Verschillende organisaties en individuen hadden aangedrongen op officiële excuses en soms ook financiële compensatie willen van de Nederlandse regering voor het leed dat hun voorouders is aangedaan. De discussie hierover speelt al jaren. De afgelopen weken was de druk op de overheid om excuses aan te bieden opgevoerd, door de excuses die de Nederlandse kerken aanboden voor hun aandeel in de trans-Atlantische slavenhandel.

Wat speelt er nog steeds?

Stereotype beelden

150 jaar geleden is in Nederland officieel de slavernij afgeschaft. In de praktijk zijn er nog steeds effecten te bespeuren van deze periode uit de geschiedenis. Vooral in de vorm van (onbewuste) stereotype beeldvorming over mensen van Afrikaanse afkomst en over mensen met een donkere huidskleur. Stereotypen worden door heel veel factoren gevormd en slavernij heeft hieraan ook bijgedragen. Stereotypen hebben vaak een negatief effect op mensen. Omdat mensen van Afrikaanse afkomst, bewust of onbewust, worden geassocieerd met bijvoorbeeld dienstbaarheid, met luiheid, met domheid. Dat kan leiden tot discriminatie en uitsluiting. Op de arbeidsmarkt, maar ook op straat, bij de toegang tot horeca en op school.

Dat de slavernij officieel is afgeschaft, wil niet zeggen dat het niet meer voorkomt

Moderne slavernij

In de wereld –

Dat de slavernij officieel is afgeschaft, wil niet zeggen dat het niet meer voorkomt. Er zijn nog steeds rapporten over de handel in mensen, zelfs over slavenmarkten, waar volwassenen en kinderen als slaaf worden verkocht. De VN benoemen slavernijachtige praktijken als moderne vormen van slavernij. Vormen die voorkomen zijn onder meer dwangarbeid, kindslavernij, seksuele slavernij -vaak in conflictsituaties- en gedwongen huwelijken. Soms worden dramatisch slechte arbeidsomstandigheden ook als slavernij bestempeld. In sommige landen zoals India en Ivoorkust komen slechte arbeidsomstandigheden voor in de textiel en cacao industrie. Het instorten van het gebouw in Bangladesh waarin duizenden mensen in onder meer textielfabrieken werkten(24 april jl) heeft initiatieven om misstanden in de textielbranche aan te pakken, hoog op de agenda gezet van Nederlandse bedrijven en de overheid.

In Nederland

– De meningen over het wel of niet bestaan van moderne slavernij zijn verdeeld

.

Sommige organisaties spreken van slavernij, andere hebben het over uitbuiting en vinden moderne slavernij een te zware term voor de omstandigheden waarin sommige arbeidsmigranten in Nederland werken en wonen. Welke kwalificatie het ook krijgt; de arbeidsomstandigheden van arbeidsmigranten mogen niet slechter zijn dan die van Nederlandse werknemers.

Slavernij is ook nauw gerelateerd aan mensenhandel. Sinds 2000 heeft Nederland een Nationaal Rapporteur Mensenhandel. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel is onafhankelijk en rapporteert aan de Nederlandse regering over de aard en omvang van mensenhandel in Nederland en over de effecten van het beleid.

Het College heeft onderzoek gedaan naar de problemen die Poolse werknemers in Nederland ondervinden bij het realiseren van hun mensenrechten. Voor het rapport klik hier. De bestrijding van uitbuiting van arbeidsmigranten heeft de laatste jaren steeds meer aandacht gekregen van de rijksoverheid en gemeenten. Het staat hoog op de agenda. Daar ijveren ook organisaties als Fairwork en Comensha voor. Ook is er sinds 2009 een tendens te zien van meer rechtszaken over uitbuiting van arbeidsmigranten én meer veroordelingen, zoals die in de bekende zaken van de Somerense aspergekwekerij en de uitgebuite Chinese kok.

Mensenrechten

Ten tijde van de Trans-Atlantische slavenhandel was er weinig kritiek op het verhandelen en in eigendom houden van mensen en op het uitbuiten van anderen. Inmiddels is het verbod op slavernij op veel manieren vastgelegd.

Internationaal

Het verbod op slavernij, mensenhandel en gedwongen arbeid is neergelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in verschillende internationale verdragen die Nederland heeft geratificeerd. Zowel op VN-niveau als op Europees niveau.

Het verbod op slavernij, mensenhandel en dwangarbeid is neergelegd in:

  • artikel 4 Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
  • artikel 8 Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten
  • artikel 4 Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens
  • artikel 5 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie
  • artikel 6 VN Vrouwenverdrag verbiedt vrouwenhandel en uitbuiting van prostitutie
  • artikel 35 Kinderrechtenverdrag en het Protocol inzake de verkoop van kinderen, kinderprostitutie en kinderpornografie bij het Kinderrechtenverdrag
  • Het Palermo Protocol, ofwel het Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children bij het VN-verdrag tegen Transnationale Georganiseerde Misdaad uit 2000
  • Verdrag ter Bestrijding van Mensenhandel van de Raad van Europa uit 2005
  • Verdrag nr. 109 van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) inzake de afschaffing van gedwongen arbeid uit 1957
  • Verdrag nr. 182 van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) inzake de ergste vormen van kinderarbeid uit 1999

Gerelateerde mensenrechten:

Bij slavernij wordt niet alleen het verbod op slavernij geschonden, maar heel veel mensenrechten. Dit zijn de meest belangrijke:

  • het recht op non-discriminatie en gelijke behandeling (artikel 26 Internationaal Verdrag inzake de Burgerlijke en Politieke Rechten, artikel 14 Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en artikel 1, 12e protocol bij dat verdrag, artikel 21 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie)
  • het recht op bewegingsvrijheid (artikel 12 Internationaal Verdrag inzake de Burgerlijke en Politieke Rechten,
  • het recht op billijke, gunstige, veilige en waardige arbeidsvoorwaarden. Dat houdt onder meer in: gelijk loon voor gelijk werk, het recht op veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, het recht op redelijke werktijden en het recht op doorbetaalde vakantiedagen (artikel 7 van het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten en artikel 31 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie)
  • het recht op een adequate levensstandaard, waaronder behoorlijk voedsel, kleding en woonruimte (artikel 11. lid 1 van het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten)

Nationaal

De Nederlandse Grondwet kent geen verbod op slavernij. Wel is in artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht een verbod opgenomen op mensenhandel en uitbuiting. Ook is de rechtspositie van werknemers in de Nederlandse wet- en regelgeving vastgelegd. In de Grondwet, de Arbeidsomstandighedenwet, de Wet minimumloon en de Algemene Wet Gelijke Behandeling (AWGB) staan hierover bepalingen opgenomen.

Internationale aanbevelingen

Tijdens de Universal Periodic Review, het ‘mensenrechtenexamen’ dat Nederland in 2012 deed bij de VN, werd ook gesproken over de strijd van de overheid tegen mensenhandel en uitbuiting, vooral in de prostitutiesector. Er werden verschillende aanbevelingen gedaan om die strijd te intensiveren. Ook is Nederland er door het comité bij het VN-Vrouwenverdrag op aangesproken dat er (in 2010) in de Nederlandse Antillen nog geen wetgeving bestond om mensenhandel aan te pakken. Een volledig overzicht van de dialoog met en de aanbevelingen van de VN mensenrechtencomités staat op Mensenrechtenkwesties.nl.

In de media

Datum

Titel artikel Bron
01-07-2013Asscher: diepe spijt over slavernij NOS
01-07-2013Slavernij werd 150 jaar geleden afgeschaft Telegraaf
01-07-2013Kabinet over slavernij: geen excuses, wel 'diepe spijt' RTL Nieuws
28-06-2013Chinezen veroordeeld voor uitbuiting kok Volkskrant
25-06-2013Lelieblank geheugen Maarten!
21-06-2013Spoor van slavernij Telegraaf
20-06-2013Ploumen: actieplan textielsector is belangrijke stap Rijksoverheid
19-06-2013De Parade 2013: over hemel en hel, slaven en freaks Trouw
17-06-2013Tot negen jaar celstraf voor mensenhandel en uitbuiting Rechtspraak.nl
14-06-2013Kerken erkennen schuld slavernij NOS
04-06-2013Raymann werkt mee aan slavernijexpositie Metro
16-05-2013Opnieuw discussie over excuses voor slavernij NU.nl
12-04-2013Minister Asscher gaat uitbuiting van Polen te lijf Omroep West
06-04-2013Het diverse zwarte bewustzijn van Antilliaanse lijf Socialevraagstukken.nl
06-07-2012Drie jaar cel voor aspergeteelster José Janssen uit Someren Omroep Brabant
18-01-2012Drie mannen veroordeeld voor uitbuiting Oekrainers Rechtspraak.nl
01-01-2012Slavernij heeft ontmenselijkt Telegraaf
25-01-2010Polen in Nederland slachtoffer slavernij Volkskrant

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?