Toegelicht

Dwang in de zorg

9 augustus 2013 - Laatste update 26 januari 2016

Een vrouw overlijdt nadat verzorgers haar tegen de grond drukken vanwege onrustig gedrag.

Dwang in de zorg

Wat speelt er?

Nieuwsuur besteedde in de uitzending van 5 augustus aandacht aan het overlijden van een vrouw met een verstandelijke beperking in een zorginstelling. De vrouw woonde op vrijwillige basis in het behandelcentrum. Op 13 maart 2012 overlijdt zij nadat ze minutenlang door vier verzorgers tegen de grond is gedrukt vanwege onrustig gedrag. Het Openbaar Ministerie vervolgt de verzorgers niet, omdat zij niet de opzet hadden de vrouw om het leven te brengen en uit noodweer handelden. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) onderzocht het incident en concludeerde dat drie van de vier verzorgers niet geschoold zijn in het toepassen van dwangmiddelen. De locatie is inmiddels gesloten en de IGZ kondigde aan de overige tachtig vestigingen van zorginstelling NOVO te onderzoeken.

Andere incidenten waarbij dwangmiddelen in de zorg werden toepast leidde de afgelopen jaren ook tot maatschappelijke onrust. De meeste instellingen kunnen de intensieve, deskundige begeleiding niet leveren. Ook in de reguliere psychiatrie past men dwangmaatregelen toe. Psychogeriatrische (demente) cliënten ondergaan dwangmaatregelen, zoals vastbinden met de Zweedse band of gebruik van bedhekken. Dit beperkt ze in hun vrijheid en in sommige gevallen komt zelfs hun gezondheid en veiligheid in gevaar.

De overheid en relevante actoren uit het veld namen verschillende maatregelen om het gebruik van dwangmaatregelen in te perken. De Inspectie voor de Gezondheidszorg constateert dat zorgaanbieders en zorgverleners in de psychogeriatrische zorg en de gehandicaptenzorg zich aantoonbaar inspannen om fixatie met een onrustband, afzonderen en separeren terug te dringen. In veel gevallen is het gelukt om vrijheidsbeperkingen op een verantwoorde manier af te bouwen, maar het is belangrijk dat er meer aandacht komt voor de procedures bij de toepassing ervan. Uit onderzoek blijkt ook dat het afbouwen van vrijheidsbeperkingen goed mogelijk is.

Mensenrechten

Het gebruik van dwangmiddelen grijpt in op de menselijke waardigheid en levert in ernstige gevallen een mensonterende of vernederende behandeling op. Die is verboden volgens artikel 3 Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Andere rechten die in het geding kunnen komen zijn het recht op respect voor privéleven, lichamelijke integriteit en autonomie. De zorgverlener moet de cliënt altijd in staat stellen om zelf een beslissing te nemen, bijvoorbeeld door te informeren. Daar heeft de cliënt recht op. Als de situatie dusdanig is dat een maatregel noodzakelijk is voor de bescherming van de veiligheid van de cliënt, andere cliënten of het personeel, moeten er procedurele waarborgen zijn ingebouwd. En dat er altijd personeel aanwezig moet zijn dat voldoende is opgeleid om dergelijke beslissingen te nemen en uit te voeren.

Nederland bereidt momenteel ratificatie van het VN-Verdrag voor de rechten van personen met een handicap voor. Dit Verdrag schrijft voor dat rekening moet worden gehouden met ieders wilsuiting. Personen met een (verstandelijke) beperking moeten op voet van gelijkheid worden benaderd bij het toepassen van zorg en dwang. Onvrijwillige zorg is zorg waarmee de cliënt niet instemt of waartegen de cliënt zich verzet. Daarom moeten dwangmaatregelen zo min mogelijk worden toegepast. De huidige wetgeving over onvrijwillige zorg doet onvoldoende recht aan dit uitgangspunt. Het VN Comité tegen Foltering (CAT) uitte eerder dit jaar in een rapportage zorgen over de toepassing van dwangmaatregelen in de geestelijke gezondheidszorg. Nederland moet hierover nadere uitleg geven aan het comité op 31 mei 2014.

Nieuwe wetgeving, namelijk het wetsvoorstel Zorg en dwang, ligt ter behandeling in de Tweede Kamer. Uitgangspunt in het wetsvoorstel is het „nee, tenzij‟-principe: geen toepassing van dwangmaatregelen is de hoofdregel en uitzonderingen daarop zijn slechts mogelijk na zorgvuldige besluitvorming. Beter toezicht moet garanderen dat het gebruik van dwangmaatregelen altijd aan strikte voorwaarden voldoet.

Lees verder

In de media:

Datum

Titel artikel Bron
03-09-2013Zorgt een wet voor minder dwang Nieuwsuur
05-08-2013Nog altijd veel mis in de gehandicaptenzorg Nieuwsuur
05-08-2013Nog steeds veel mis in gehandicaptenzorg NRC
05-08-2013Gruwelen in zorg getoond Telegraaf

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?