Toegelicht

Uitspraak EHRM over levenslange gevangenisstraffen

28 april 2016 - Laatste update 21 november 2016

EHRM: de Staat moet actief mogelijkheid bieden aan mensen met een levenslange gevangenisstraf om zich te ontwikkelen met oog op eventuele vrijheid.

Uitspraak EHRM over levenslange gevangenisstraffen

Wat speelt er?

In 1980 veroordeelde het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse Antillen de heer Murray tot een levenslange gevangenisstraf voor de moord op een zesjarig meisje. De heer Murray vraagt herhaaldelijk aan de gouverneur om gratie. De gouverneur wijst zijn verzoeken iedere keer af. De psychische problemen van de heer Murray spelen daar steeds een belangrijke rol in. Tijdens zijn detentie kreeg Murray geen goede psychische hulp om enige positieve verandering in die psychische problemen te realiseren. De heer Murray stapte naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en kreeg op 26 april 2016 een definitieve uitspraak van de Grote Kamer van het Hof.

In Curaçao is de wet in 2011 veranderd, waardoor het Gemeenschappelijk Hof van Justitie automatisch na 20 jaar kijkt of het voortzetten van de gevangenisstraf nog een redelijk doel dient. Als dat niet zo is, komt de gedetineerde vrij. Mocht er nog wel genoeg reden bestaan om de straf te laten voortduren, dan bekijkt de rechter de situatie iedere vijf jaar opnieuw. In Nederland bestaat deze mogelijkheid nog niet. De levenslange gevangenisstraf is in Nederland echt levenslang. De enige mogelijkheid om eerder vrij te komen is gratie. Maar in de praktijk wordt gratie nooit toegekend aan mensen die een levenslange gevangenisstraf uitzitten.

Het (EHRM) heeft in verschillende uitspraken aangegeven dat er altijd een reëel vooruitzicht moet bestaan op vrijlating in de toekomst. Als dat niet zo is, is er sprake van onmenselijke bestraffing.

Wat heeft dit met mensenrechten te maken?

Hoe erg het misdrijf ook is dat iemand heeft begaan, geen enkele gedetineerde verdient het om als ‘menselijk afval’ te worden behandeld, zo stelt een van de rechters van het EHRM. In artikel 3 van het EVRM staat het verbod op onmenselijke behandeling of bestraffing. Het EHRM bepaalde dat een levenslange gevangenisstraf waarbij de gedetineerde geen enkel reëel uitzicht op vrijheid heeft in strijd is met artikel 3 EVRM omdat dit een vorm van onmenselijke bestraffing is. Er moet al op het moment van oplegging van de levenslange gevangenisstraf sprake zijn van een vooruitzicht op mogelijke vrijlating (‘prospect of release’) en van een herzieningsmogelijkheid (‘possibility of review’).

Over de herzieningsmogelijkheid herhaalt het EHRM wat het daar al eerder over heeft gezegd: zo’n herziening moet op basis van objectieve en kenbare criteria worden gedaan en er moeten procedurele waarborgen bestaan, zoals het motiveren van de beslissing. Verder blijkt uit internationaal en vergelijkend recht dat er duidelijke steun bestaat voor een herziening niet later dan 25 jaar na het opleggen van de levenslange gevangenisstraf, met periodieke herzieningsmomenten die daarop volgen.

Verder gaat het EHRM in op de vraag wanneer sprake is van een reëel uitzicht op vrijlating. Het EHRM legt uit dat de overheid actief moet meehelpen om de omstandigheden te creëren waaronder een levenslang gestrafte in de toekomst toch vrij kan komen. Dat kan bijvoorbeeld door een persoonlijk ontwikkelplan op te stellen met de gedetineerde, of door de gedetineerde deel te laten nemen aan behandelingen en/of activiteiten die bijdragen aan rehabilitatie. Als een gedetineerde namelijk niet de mogelijkheid zou krijgen om zich te ontwikkelen, dan is de kans op vrijlating theoretisch wel aanwezig, maar in de praktijk nihil. Dat levert strijd op met artikel 3 EVRM. In de zaak van de heer Murray heeft Nederland volgens het EHRM niet genoeg gedaan om hem te behandelen voor zijn psychische problemen. Daardoor was het voor de heer Murray in feite onmogelijk geworden om ooit nog vrij te komen. Het EHRM oordeelt daarom dat de Nederland artikel 3 EVRM geschonden heeft.

In de media

26-04-2016 Europees hof opnieuw kritisch over Nederlands levenslang

26-04-2016 Levenslang is mensen behandelen als afval

Wil je iets kwijt over dit onderwerp?